Parki Narodowe Alaski

WSTĘP

Z każdym rokiem coraz większą rolę odgrywa turystyka międzynarodowa.

W dobie komputerów ludzie z całej planety zdobywają wiedzę jak nigdy dotąd. Stąd coraz większy głód podróżowania nie tylko po swojej okolicy, ale także na inne kontynenty. Ci co posiadają środki finansowe mogą w łatwy sposób bez planowania wykupić sobie wycieczkę i zobaczyć każde miejsce na Ziemi, począwszy od okolicznego miasta po pochłonięte wojną niektóre kraje Afryki. Jednak gdy pieniądze to problem można skorzystać z szeregu różnych programów, głównie dla studentów, którzy mogą połączyć pracę z wypoczynkiem i zwiedzaniem. Taką decyzję podjąłem ja.

Wyboru tematu dokonałem poprzez analizę moich zainteresowań i oryginalności tworzonej pracy. Zależało mi na tym, aby pisać o tym co sprawia mi przyjemność, a podróże po świecie i oglądanie dziewiczej przyrody na pewno ją sprawiają. Jako, że Stany Zjednoczone to obszerny kraj, i zróżnicowany klimatycznie, skupiłem się na tym stanie w którym byłem osobiście. Część zamieszczonych zdjęć jest mojego autorstwa. Celem pracy jest analiza parków pod względem waloru zagospodarowania i ruchu turystycznego, które w niewielkim stopniu zostały przekształcone przez człowieka i stanowią bogatą bazę wiedzy o naszej planecie.

Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym rozdziale przedstawiono definicję parku narodowego, proces ich powstawania, a także różnice pomiędzy parkiem narodowym a stanowym. Drugi rozdział zawiera podstawowe dane o Alasce, statystyki przyjezdnych, ekosystem i charakterystyka bazy noclegowej. W trzecim rozdziale zawarto opis poszczególnych parków narodowych, ich klimat, występującą florę i faunę, a także bazy noclegowej (jeśli występuje). W zakończeniu zostały zawarte wnioski i zadania, które należy spełnić, aby zachować ekosystem w jak najlepszym stanie.

1. ROZDZIAŁ I: DEFINICJA PARKU NARODOWEGO

Parki Narodowe to największe skarby naszej planety. Są prawnie chronione ze względu na swoją wyjątkowość pod względem przyrodniczym. W praktyce rząd USA może uznać każdy teren za Park Narodowy. W przeszłości z powodu braku definicji dochodziło do różnych dziwnych wyborów. Jednak dzisiaj istnieją już specyficzne kryteria jakie musi spełnić „kandydat” na Park Narodowy. Po pierwsze określony teren musi posiadać ekosystem, który nie został w istotny sposób zmieniony przez człowieka. Nie zawsze tak było, choć teraz jest to wymóg. Ponadto dany obszar musi posiadać wartość naukową, edukacyjną i rekreacyjną lub mieć naturalne piękno, co oczywiście jest niełatwe w interpretacji, gdyż każdy teren może spełniać te kryteria. Niemniej jednak te wymogi utrwaliły się przez kilkadziesiąt lat. Park Narodowy powinien mieć co najmniej 1000 ha, jednak jest dużo wyjątków od tej reguły. Ważnym kryterium jest również to, że społeczeństwo powinno mieć wstęp do parku. Można ograniczyć ruch tylko do szlaków, ale nie wolno zabronić wstępu w ogóle, gdyż Park Narodowy jest dobrem wspólnym i może z niego korzystać każdy. Niektóre Parki jak Kobuk Valley w roku 2007 miały zaledwie 847 gości. Parku Narodowego nie można eksploatować. Od tego istnieją pewne wyjątki jak sprzątanie czy nawet łowienie ryb, ale jest to ściśle regulowane (www.fws.gov). Przez to występuje konflikt interesów, gdyż zwiększa się zapotrzebowanie na surowce naturalne. Problem taki występuje głównie na Alasce, gdzie niektóre Parki oprócz bogactwa roślinnego mają również bogactwo rezerw ropy. Przez to wiele ludzi obawia się, że górę wezmą sprawy ekonomiczne i dobra przyrodnicze stracą swój blask. Park Narodowy musi otrzymywać środki finansowe na jego utrzymanie i zapewnienie bezpieczeństwa oraz powinien mieć pracowników, którzy będą się nim opiekować. Liczba ich będzie zależeć od natężenia ruchu i jego wielkości (www.nps.gov).

Istnieje kilka ważnych różnic pomiędzy Parkiem Narodowym a innymi podobnymi terenami. Głównie chodzi o stopień ochrony. Park Narodowy zasadniczo jest najbardziej chroniony i status ten przypisany jest do najbardziej wrażliwych i unikalnych miejsc. Park Narodowy w odróżnieniu od Parku Stanowego jest własnością rządu USA, którego obowiązkiem jest jego utrzymywanie. Można w nim wytyczać ścieżki, lecz tylko w takim stopniu, aby nie wpływały negatywnie na ekosystem ( 1926).

W czasach powstawania Yellowstone wszystkie Parki należały do poszczególnych stanów. Jako, że w tym miejscu nie było jeszcze żadnych struktur rządowych nie było możliwości ustanowienia Parku Stanowego. W tym wypadku rząd federalny podjął decyzję o powołanie Parku Narodowego. Było wiadome, że brak konkretnych działań doprowadzi do zasiedlenia tych terenów i ich zniszczenie poprzez eksploatację. Większość Parków w Stanach Zjednoczonych posiada miejsca kempingowe lub noclegowe oraz centra turysty, gdzie goście mogą poznać historię danego obszaru jak i występujące na nich gatunki roślin czy zwierząt. W wyniku tego jego celem stają się wczasowicze, którzy przybywają by zakosztować przyrody (Marinelli, Lyman 1992).

2. ROZDZIAŁ II: CHARAKTERTYSTYKA WALORÓW, ZAGOSPODAROWANIA I RUCHU TURYSTYCZNEGO ALASKI

Alaska to największy stan USA, w północno-zachodniej części Ameryki Północnej, zamieszkany przez prawie 630 tysięcy ludzi. Jest to najrzadziej zaludniony stan – 0,42 osób na kilometr kwadratowy (Bielak 2012). Zamieszkuje go głównie ludność biała oraz rdzenni Indianie. System ochrony przyrody w USA jest bardzo złożony i różnorodny zarówno na poziomie regionalnym, stanowym jak i krajowym. W największym mieście – Anchorage żyje 40% obywateli Alaski (Kraśko 2011). Lasy z zagęszczeniem drzew powyżej 10% zajmują prawie 50 milionów hektarów. 19 spośród 20 najwyższych szczytów Ameryki Północnej znajduje się na Alasce. Choć powszechnie uważa się, że zwiedzać ją warto w okresie letnim, to jazda na nartach, skuterach śnieżnych, psie zaprzęgi czy oglądanie zorzy polarnej można doświadczyć praktycznie tylko zimą. Alaska ma największy system parków w całym kraju. 69% jej terytorium jest zarządzane przez rząd federalny, włączając w to parki narodowe (Harrop 2015). Wszystko to dziewicze pustkowia idealnie nadające się na spędzenie życiowej przygody korzystając z pieszych wycieczek, wędkarstwa, łowiectwa, obserwacji dzikich ptaków i zwierząt z lądu jak i z powietrza, wspinania się po lodowcu. W południowo-wschodniej części stanu znajduje się miasto Juneau. Jest to jedyna stanowa stolica w USA, która nie jest połączona siecią dróg z pozostałą częścią kontynentu. Region ten jest atrakcyjny dla wędkarstwa sportowego. Najszybciej wyludniające się części Alaski to północne i zachodnie regiony wiejskie, Aleuty i południowy-wschód. Biorąc pod uwagę cały stan liczba ludności zwiększa się z roku na rok. Największa zasługę mają w tym okolice miasta Anchorage (Rudnicki 2007).

W 1867 roku Rosjanie sprzedali Alaskę Amerykanom za 7,2 miliona dolarów (www.history.state.gov)

2.1 WALORY TURYSTYCZNE ALASKI

Od gęstych lasów deszczowych pokrytych mchem w południowo-wschodniej Alasce po wielkie połacie tundry na dalekiej północny rozpościera się region North Slope, który zapewnia schronienie dla wielu gatunków ryb i dzikich zwierząt. Zrozumienie i ochrona ekosystemu jest kluczem do ochrony przyrody.

Tundra występuje na znacznym obszarze Alaski, głównie w stronę północy i zachodu. Zbliżając się do niej można zaobserwować coraz rzadziej pojawiające się drzewa, a coraz częściej niskie krzewy, mchy, porosty i turzyce. W przybrzeżnych okolicach występuje duża ilość akwenów wodnych blisko sąsiadujących ze sobą. Tundrę widać aż po horyzont zarośniętą przez skąpą roślinność, chociaż wydaje się, że nie tętni ona życiem. W tundrze (z fińskiego bezdrzewne wzgórza) zimy są długie i chłodne, a lata krótkie i chłodnawe. Warunki te odnoszą się zarówno do wysokich i niższych szerokości geograficznych, ale również do wysokich szczytów gór. Na wyższych szerokościach geograficznych zwana jest tundrą arktyczną a na dużych wysokościach bezwzględnych tundrą alpejską. Średnie temperatury są niskie. Choć wewnątrz lądu temperatury w zimie są bardzo niskie, w lato osiągają nawet 26 stopni Celsjusza. Jednak tereny nadbrzeżne ze względu na wpływ oceanu mają chłodniejsze lata, podczas którego temperatury rzadko przekraczają 10 stopni Celsjusza. Jest to najzimniejszy lądowy ekosystem na naszej planecie (Plit 1997).

Trudno znaleźć obszar, który najbardziej oddaje wygląd tajgi na Alasce. Jest to kraina wielu, czasem kontrastowych obszarów. Podstawą są rozproszone czarne świerki wśród ziemi porośniętej mchem i porostami. Jest to środowisko lubiane przez łosie i karibu. Także można spotkać baribala – amerykańskiego czarnego niedźwiedzia, rudego lisa, żurawinę, dziką różę, rysie i nury. Tundra często kojarzona jest z monotonnymi terenami dalekiej północy obejmująca wzgórza i doliny. W rzeczywistości jest to połączenie różnych rodzajów lasów od amerykańskiej topoli osikowej poprzez łąki, bagna, jeziora i rzeki po świerkowe torfowiska (www.nps.gov).

2.1.1 WILGOTNE LASY STREFY UMIARKOWANEJ

Wilgotne lasy strefy umiarkowanej należą do rzadkości. Występują one tylko w 6 miejscach poza Alaską. Zdecydowana większość należy do lasów pierwotnych. Występują w niej choiny zachodnie, świerk sitkajski, choina górzysta (Tsuga mertensiana) i cyprysik nutkajski. Przez tysiące lat gatunki na tym terenie ewoluowały. W dzisiejszych czasach pojawiają się badania na temat złożoności tego rodzaju lasów.

Lasy te wyróżniają się przez wszystkim warunkami klimatycznymi. Większość z nich położona jest w okolicach mórz i oceanów, a niektóre w okolicach gór. Klimat ten charakteryzuje się zasadniczo stałą temperaturą i równomiernym rozkładem opadów. Nad akwenami wodnymi okres wegetacyjny trwa prawie cały rok, a w głębi lądu proces wegetacji kończy się z nastaniem zimy. Duża wilgotność i długi okres wegetacji jest charakterystyczny dla wilgotnych lasów strefy równikowej, która jest jednak cieplejsza i bardziej wilgotna. Lasy są gęste, średnio-wysokie i zawierają niewiele warstw w przeciwieństwie z lasami równikowymi. W tego typu lasach rośnie wiele mchów i porostów włączając w to gatunki epifityczne, czyli takie, które rosną na innych roślinach, lecz nie będące pasożytami (Bielak 2012).

2.1.2 DZIEŃ I NOC POLARNA

Turyści odwiedzający Alaskę w lato, zwłaszcza północne regiony, doświadczają ciekawego zjawiska jakim jest dzień polarny. Jest to zjawisko występujące w miesiącach letnich, kiedy to słońce pozostaje widoczne przez większość nocy w okolicach koła podbiegunowego. W rzeczywistości pozostaje widoczne przez 24 godziny na dobę na północ od koła podbiegunowego. Mieszkańcy najdalej wysuniętego na północ miasta Stanów Zjednoczonych – Barrow mogą bez przerwy przez 2 miesiące oglądać promienie słoneczne i jednocześnie żyć w stałej ciemności przez 2 miesiące w zimie. Jednak większość stanu leży pod kołem podbiegunowym, co nie zmienia faktu, że dni wtedy są znacznie dłuższe niż w pozostałych 48 stanach. Grudniowy dzień w Anchorage to zaledwie 5 godzin światła słonecznego.

Kolorowe pasma światła, falujące na ciemnym niebie. Podróżni z wielu regionów świata przyjeżdżają na Alaskę, by zobaczyć zorzę polarną. Pojawia się 100-110 kilometrów nad powierzchnią Ziemi, dziesięć razy wyżej niż latają odrzutowce. Rozpościerać się mogą setki kilometrów. Najczęściej występujące kolory to żółto-zielony, ale także czerwone, niebieskie i fioletowe. Zorza polarna występuje cały rok, lecz w okresach letnich jest prawie niezauważalna. Im bardziej na północ tym większa szansa na jej zobaczenie. Jednak światła miast to utrudniają (Kraśko 2011).

2.1.3 UKSZTAŁTOWANIE TERENU ALASKI

Główne regiony Alaski to równina Arctic Coastal, North Slope, Góry Brooksa, Centralna Wyżyna, przez którą przepływa rzeka Jukon, masywne góry Alaska, obszary nad Pacyfikiem, wschodnie Inside Passage, półwysep Alaska i Aleuty na południowym zachodzie. Na Góry Brooksa składają się lodowe szczyty górskie, niższe pagórki, wzgórza i doliny rzeczne. Przepływa tam Jukon i jego dopływy.

Pośród gęsto zalesionych obszarów nadbrzeżnych (od południowego zachodu do południowego wschodu) znajdują się liczne pasma górskie. Występują na Półwyspie Kenai, wyspie Kodiak, półwyspie Alaska i Aleutach. Aleuty rozciągają się na północnej części Oceanu Spokojnego w kierunku Rosji. Wiele z tych wysp jest aktywnymi wulkanami (Petretti 2008).

Inside Passage na południowym wschodzie, obejmujący również Kolumbię Brytyjską w Kanadzie obejmuje około 1000 wysp, 25 000 km linii brzegowej i tysiące większych i mniejszych zatok. Obszar ten obejmuje także Park Narodowy Glacier Bay i krawędzie Gór Skalistych.

Główną rzeką jest prawie 3200 km Jukon. Jego największe dopływy to rzeki Porcupine, Tanana oraz Koyukuk. Alaska posiada ponad 40% akwenów wodnych całych Stanów Zjednoczonych, w tym ponad 12 tysięcy rzek, 3 miliony jezior większych niż 2 hektary, z czego największe to Becharof i Iliamna i niezliczoną ilość strumyków i stawów. Coroczne migracje łososi znad oceanu w głąb lądu stanowią ważne pożywienie dla miejscowych zwierząt – orłów, niedźwiedzi, wilków, ale również ludzi. Bujne obszary przy oceanie są ważnym miejscem dla owadożernych ptaków śpiewających oraz dla pardw mszarnych, zajęcy amerykańskich i łosi w zimie. Rzeki stanowią także szlak komunikacyjny dla lokalnej ludności (Maik 1998).

2.1.4 NIEDŹWIEDZIE GRIZZLY

Niedźwiedzie grizzly są majestatycznym symbolem wolności. Żyją i korzystają z różnego rodzaju siedlisk i odgrywają ważną rolę w ekosystemie. Uważa się ich za gatunki osłonowe, co oznacza, że ochrona danego gatunku pociąga za sobą ochronię również innych zwierząt. Niedźwiedzie grizzly pomagają również w dystrybucji nasion i regulację populacji zwierząt parzystokopytnych. Mają charakterystyczny garb na plecach i długie pazury od 5 do 10 centymetrów. Dzięki tym cechom posiada dużą zdolność do kopania. Prawidłowa nazwa naukowa dla tego gatunku do niedźwiedź brunatny, lecz w powszechnym użyciu jest także nazwa niedźwiedź grizzly (Kociołek 2010).

Są wszystkożerne, a ich dieta może być bardzo różnorodna. Mogą jeść nasiona, owoce, korzenie, trawy, grzyby, jelenie, ryby, łosie, martwe zwierzęta i owady. Późnym latem lub wczesną jesienią niedźwiedzie grizzly zapadają w 2-4 miesięczną hiperfagię, czyli nadmierne łaknienie. Wówczas przybierają na wadze, co przygotowuje ich do zimy. Dziennie mogą zwiększać wagę nawet 1300 gramów. Są to zwierzęta zwykle samotne, jednak nie są to zwierzęta terytorialne i gdy występuje obfite pożywienie nie zwalczają się nawzajem. Samice wychowują swoje młode przez 2-3 lata. Gdy dorosła już niedźwiedzica opuszcza matkę, zwykle osiedla się w sąsiedztwie. Samce odchodzą nieco dalej. (www.defenders.org)

2.1.5 NIEDŹWIEDZIE CZARNE

Amerykański czarny niedźwiedź (baribal) jest najmniejszym z trzech występujących gatunków w Ameryce Północnej. Mają krótkie, niechowające się pazury, która dają im doskonałą zdolność do wspinania się na drzewa. Również są wszystkożerne. Ich dieta obejmuje rośliny, orzechy, owoce, miód, łososie, owady, padliny i małe ssaki. Od czasu do czasu polują na młode jelenie i łosie. Populację baribali w Ameryce Północnej szacuje się na co najmniej 600 tysięcy, a w samych Stanach Zjednoczonych 300 tysięcy. Są bardzo elastyczne i charakteryzują się dużą różnorodnością siedlisk, choć najczęściej spotykane są na terenach zalesionych o gęstej roślinności i dużej ilości owoców i orzechów. Na północnych obszarach można je znaleźć w tundrze, a czasami żerują na polach i łąkach. Podobnie jak niedźwiedzie brunatne, są samotnikami, ale przy pewnym dostępie do pożywienia nie żałują innym. Zapadają w zimowy sen w zależności od warunków pogodowych i dostępu do żywności w okresie zimowym. W regionach, gdzie jej nie brakuje, a zimy są ciepłe, niedźwiedzie zapadają w letarg na krótki czas lub w ogóle (www.defenders.org).

2.1.6 NIEDŹWIEDZIE POLARNE

Niedźwiedzie polarne są największymi lądowymi mięsożernymi ssakami na świecie. Znajdują się na szczycie łańcucha pokarmowego w biologicznie bogatej Arktyce. Ich masa pochodzi z foczego tłuszczu. Niedźwiedzie polarne są zależne od akwenów wodnych i spędzają dużo czasu na zamarzniętych taflach lodu. Posiadają wiele cech które nadają się idealnie do panujących tu warunków. Ich futro jest grubsze od innych niedźwiedzi i obejmuje nawet stopy, przez co jest im cieplej, ale również łatwiej jest się poruszać po lodzie. Pod futrem znajduje się gruba warstwa tłuszczu, która zapewnia im wyporność i izolację. Długa szyja i wąska czaszka niedźwiedzia pomaga prawdopodobnie w wodzie ogrzewając powietrze, którym oddycha, a ich duże, płaskie przednie łapy umożliwiają pływanie.

Podstawowym pożywieniem niedźwiedzi polarnych są foki obrączkowane i wąsate. Spożywają również morsy, walenie i jajka ptaków. Pokonują duże odległości w znalezieniu zdobyczy. Światową populację szacuje się na około 20-25 tysięcy osobników. Występują jedynie w Arktyce, na terenie Alaski, Kanady, Rosji, Grenlandii i Norwegii. Najlepszymi siedliskami są krawędzie lodu, gdzie występują prądy morskie oraz występują topnienia i ponowne zamarzania. Są to miejsca, gdzie niedźwiedzie mogą znaleźć największą ilość fok. Są dobrymi pływakami, a pojedyncze osobniki zostały zaobserwowane na otwartych wodach, nawet 200 kilometrów od brzegu. Jednak zużywają wtedy mnóstwo energii i jest to niekorzystne, a nawet może okazać się śmiertelne dla młodych osobników. W przeciwieństwie do niedźwiedzi brunatnych i czarnych nie zapadają w sen zimowy (www.defenders.org).

2.1.7 BIELIK AMERYKAŃSKI

Bielik amerykański jedyny orzeł, który występuje tylko na terenie Ameryki Północnej. Jego charakterystyczne, brązowe ciało, biała głowa i ogon ułatwiają znajdowanie zdobyczy z dużych odległości. W trakcie lotu bielik bardzo rzadko trzepocze skrzydłami. Jego haczykowaty dziób, nogi i pazury są koloru żółtego. W XVIII wieku populację na terenie Stanów Zjednoczonych szacowano na 300-500 tysięcy osobników. Dzisiaj żyje ich około 70 tysięcy w Ameryce Północnej. Żyje w okolicach zbiorników wodnych na Alasce i w Kanadzie oraz rzadziej w pozostałych 48 stanach i Meksyku. Bieliki amerykańskie nie są wybredne. Jedzą przeważnie ryby, padliny, mniejsze ssaki i gryzonie. Dadzą radę złapać także większe ptaki i ryby. Również kradną. Niedojrzałe osobniki nie posiadają charakterystycznej białej głowy i ogona, aż osiągną wiek 4-5 lat. W okresie rozrodczym gniazdo budowane jest z patyków zarówno przez samicę jak i samca. Pozostają razem do śmierci, a pozostały żyjący szuka nowego partnera (www.defenders.org).

2.1.8 PIESIEC

Piesiec, zwany inaczej lisem arktycznym, aby żyć w tak trudnych warunkach, posiadają specyficzne cechy. Mają okrągłe, zwarte ciała minimalizujące powierzchnię, która jest narażona na wychłodzenie. Ich uszy, pysk i nogi także są krótkie co dodatkowo potrafi zaoszczędzić energię. Cechą charakterystyczną lisa arktycznego jest grube futro, które potrafi im utrzymać stałą temperaturę ciała. Dzięki grubemu futru na łapach potrafią chodzić zarówno po śniegu jak i lodzie. Podstawowym pożywieniem lisów arktycznych są lemingi, norniki, młode nerpy, ryby i ptaki morskie, jednak są w stanie jeść wszystko co jest dostępne na zamarzniętej tundrze, nawet resztki pozostawione przez większych drapieżników takich jak niedźwiedź polarny. Populacja pieśców waha się w okolicach 100 tysięcy. Występuje na całym obszarze arktycznej tundry Alaski, Kanady, Grenlandii, Norwegii, Rosji, a nawet Islandii.

Tundra nie jest łatwym miejscem do życia. Jest jałowa i kamienista bez większej roślinności. Najciekawszym zachowaniem pieśca jest to jak poluje. Ma niesamowity słuch dzięki swoim szerokim przednim uszom, które potrafią zlokalizować zdobycz pod warstwą śniegu. Wówczas kładzie się, a następnie wskakuje pod śnieg jakby wskakiwał do wody (www.defenders.org).

2.1.9 WILK SZARY

Szare wilki mogą mieć kolor szary, czarny lub biały lub pomieszany. Jako przodek psa domowego, wilk przypomina owczarka niemieckiego lub malamuta. Choć kiedyś prawie całkowicie zniknął z kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, dziś wilki powróciły do Wielkich Jezior, północnych Gór Skalistych i południowo-zachodnich stanów. Wilki odgrywają kluczową rolę w zachowaniu zdrowego ekosystemu. Pomagają utrzymać populację łosia i jelenia w rozsądnej liczbie (www.defenders.org).

2.2 ZAGOSPODAROWANIE TURYSTYCZNE ALASKI

2.2.1 BAZA NOCLEGOWA

Zdjęcie 1: pokój w Summit Lake Lodge

źródło: zdjęcie własne

Alaska oferuje turystom szeroki wachlarz zakwaterowania porównywalny z innymi stanami. W miesiącach letnich w trakcie sezonu turystycznego ceny noclegów są wyższe niż w zimie. Dostępne są hotele o różnym standardzie począwszy od czterogwiazdkowych do najbardziej ekonomicznych. Poza większymi skupiskami ludzkimi dużą popularnością cieszą się miejsca kempingowe, gdzie turyści zatrzymują się w swoich kamperach. Ponadto bazę noclegową obejmują pensjonaty bed and breakfast, dla rybaków, zajazdy, motele, domki wczasowe i inne. W Anchorage istnieje ponad 6 tysięcy miejsc noclegowych. Dostępne są hotele różnych sieci, m.in. Comfort Inn, Travelodge, Mariott, Microtel, Best Western.

Pensjonaty w głuszy często oferują wycieczki z przewodnikiem, rybołówstwo czy polowania. Niektóre oferują odleglejsze wycieczki połączone z lotem hydroplanem, a część nie zapewnia żadnych atrakcji. Ze względu na wiele możliwości spędzenia wolnego czasu i różnych oczekiwań niełatwe jest wybranie odpowiedniej lokalizacji i pensjonatu. Oprócz najważniejszych elementów: lokalizacji i atrakcji, należy brać pod uwagę także czas podróży. Im bardziej odległy akwen wodny tym więcej czasu zajmie dotarcie do niego. Najpopularniejsze pensjonaty mają często pełne obłożenie, przez co goście rezerwują sobie noclegi z dużym wyprzedzeniem. Czwartym czynnikiem bez wątpienia jest koszt wyprawy. Stawki za noclegi są bardzo zróżnicowane. Pensjonat bez dostępu lądowego może kosztować dwa razy więcej niż podstawowy bez większych luksusów. Większość stawek noclegowych zależna jest od kosztów lotniczych. Im wyższe, tym droższa jest obsługa i wyżywienie. Wiele pensjonatów oferuje usługi przetwarzania mięsa i patroszenia ryb, a inne zostawiają ten obowiązek swoim gościom. Nie można zapominać o przewodniku, który może przyczynić się do tego w jakich barwach gość będzie postrzegać całą swoją wyprawę. Niektóre obiekty oferują własnych przewodników, a inne są w kontakcie z lokalnymi. Nic nie przebije lokalnie zamieszkującego przewodnika, który zna rejon jak własną kieszeń i wie gdzie i kiedy warto polować na zwierzyny oraz co pokazać turystom, aby wyjechali stąd zadowoleni. Rynek odludnych pensjonatów (ang. wilderness lodges) nie jest mały jak się powszechnie uważa (www.alaskatravel.com).

2.2.2 BAZA KOMUNIKACYJNA

Anchorage jako główne miasto jest najpopularniejszym miejscem, z którego turyści rozpoczynają wyprawy. Jest tu rozwinięta komunikacja miejska. Do większości turystycznych miejsc na Alasce można dotrzeć samochodem, autobusem lub koleją. Turyści indywidualni zazwyczaj wynajmują samochód i zwiedzają na własną rękę. Kolej jest głównie nastawiona na turystów. Oferuje malownicze trasy, które można podziwiać przez panoramiczne okna. Jest to jednak bardziej kosztowna i droższa opcja niż jazda samochodem. Do dyspozycji turystów pozostają również m.in. kampery, transport lotniczy wliczając w to taksówki lotnicze oraz taksówki wodne.

Pomiędzy majem a wrześniem 2012 roku na Alaskę przybyło około 1 586 600 turystów. Prawie połowa z nich (49%) przybyła tu statkiem, 47% drogą lotniczą, a 4% autostradą. Poniższy wykres przedstawia jak zmieniał się udział poszczególnych środków transportu z udziałem turystów. (www.nps.gov)


Ilustracja 2: Środki transportu przybywających turystów

źródło: nps.gov

2.2.3. BAZA GASTRONOMICZNA

W dzisiejszych czasach, gdy transport jest bardzo dobrze rozwinięty Alaskańczycy jedzą to samo co inni mieszkańcy tego kontynentu. Jak każdy region mają jednak dostęp do lokalnych specjałów. Występuje tu duża ilość owoców leśnych, głównie dzikich jagód, żurawiny, salmonberry (Rubus spectabilis). Alaskański łosoś jest najpopularniejszym lokalnym posiłkiem. Rozwinięty połów łososia jak i halibuta ściąga tu turystów z całego świata. Myśliwi polują tu na łosie, karibu czy niedźwiedzie. Dla wielu ludzi, głównie ze wsi jest to podstawowe wyżywienie.

Rdzenni mieszkańcy zwani Eskimosami żywili się inaczej niż ludzie z południa. Ważną częścią diety było mięso fok i ich tłuszcz, ale też ryby i ptaki. Ze względu na klimat organizm musiał odżywiać się tłuszczami i olejami. Tran pomimo niedobrego smaku mógł ratować życie przy temperaturze -40 stopni Celsjusza. Fermentacja była często stosowana jako sposób na konserwację żywności. Głowy łososia zakopywano na kilka tygodni, podobnie jak Lutefisk w Skandynawii. Dla przybyszów nie był to smaczny posiłek, lecz stanowił ważne źródło pokarmu w czasach głodu (Bielak 2012).

2.3 ZAGRANICZNI TURYŚCI

Do 2011 roku największy odsetek zagranicznych turystów stanowili Brytyjczycy, lecz ankieta przeprowadzona przez State of Alaska Department of Commerce, Community and Economic Development wykazała, że to Australijczycy znajdują się pierwsi na liście. Poniższy wykres przedstawia listę celów jakimi kierują się zagraniczni turyści odwiedzający Alaskę. Warto zaznaczyć, że to nie zwiedzanie jest dla nich najważniejsze (www.nps.gov).


wykres nr 1: największe atrakcje turystów zagranicznych

źródło: Alaska Visitor Statistics Program

Dzika przyroda jest szczególną atrakcją głównie dla Europejczyków, ponieważ populacja niedźwiedzi od czasów średniowiecza gwałtownie zmalała. Jeden z przyjezdnych powiedział, że wielu Amerykanów widziało już niedźwiedzia, lecz dla Europejczyka jest to nie lada atrakcja. W Zimie dla 99% Japończyków główną atrakcją jest zobaczenie zorzy polarnej. Wówczas stają się oni głównym celem dla gospodarki turystycznej. Poza turystami z Australii, Nowej Zelandii, państw europejskich i azjatyckich, chętnie przyjeżdżają tu także Meksykanie, Izraelczycy i Brazylijczycy. Brazylijka, która po raz czwarty odwiedzała rodzinę na Alasce mówiła, że wszystko zorganizowała przez internet. Głównie zależało jej na chodzeniu po górach i innych atrakcjach w plenerze. Turyści z Malezji, Hong Kongu, Chin i Tajwanu są fanami fotografii, których interesują zwłaszcza niedźwiedzie. Zazwyczaj wybierają opcje all-inclusive, zawierającą wszystkie przejazdy, posiłki i zakwaterowania. Obcokrajowcy dokonują rezerwacji wcześniej niż Amerykanie – 3-6 miesięcy na przód. Rząd Alaski, aby przyciągnąć więcej turystów rozwija marketing w mediach społecznościowych. Pomaga to zarówno lokalnym przedsiębiorcom jak i Indianom, zwiększając im przychody ze sprzedaży produktów artystycznych.

W 2011 przeprowadzono badanie, z którego wynika, że zagraniczni turyści (nie licząc Kanadyjczyków) stanowią 10% rynku. Większość z nich była na Alasce po raz pierwszy. Prawie wszyscy przybyli tu w celach turystycznych. W lato ówczesnego roku odnotowano 154100 turystów, którzy przyjechali tu średnio na 10 nocy. Koreańczycy przebywali średnio 7,4 dób, a dla porównania Szwajcarzy aż 15. Australijczycy

i Nowozelandczycy stanowili największa grupę – 27%, przebijając Brytyjczyków 21%. 13% stanowili Europejczycy niemieckojęzyczni. Średnia wieku międzynarodowych turystów wynosiła 50,7 lat. Najstarszymi byli Brytyjczycy – 59, a najmłodszymi nie-niemieckojęzyczni Europejczycy – 43,1 lat. Nie było ilościowej różnicy pomiędzy mężczyznami a kobietami. Najbardziej wykształconymi byli Szwajcarzy, gdzie odsetek z tytułem magistra lub doktora wynosił prawie 50%, a największą liczbę osób po szkole wyższej stanowili Koreańczycy. 13% Australijczyków i Nowozelandczyków nie ukończyło szkoły średniej. Większość obcokrajowców dostała się tu statkami wycieczkowymi. Na drugim miejscu był transport lotniczy. Niewielką ilość stanowili kierowcy. Australijczycy i Brytyjczycy wybierali raczej południowo-wschodnią Alaskę, natomiast Koreańczycy i Japończycy południowo-centralną.

Zagraniczni turyści w zależności od zainteresowań wybierają: zakupy, wydarzenia kulturowe, podziwianie dzikiej przyrody, zwiedzanie miast, przejażdżki pociągiem, wycieczki promem, chodzenie po górach, loty widokowe, przejazdy tramwajem lub pływanie gondolą. W podziale na narodowości, zakupy były największą atrakcją dla Europejczyków i Australijczyków. Dla Japończyków najbardziej podobała się przejażdżka pociągiem, a dla Koreańczyków wydarzenia kulturalne.

Zagraniczni turyści wydali 156 milionów, nie licząc transportu z i na Alaskę oraz transportu morskiego. Średnio na osobę wypadło $1000, jednak wystąpiła duża różnica pomiędzy Brytyjczykami, wydali $531, a Japończykami – $3440. Najpopularniejszym środkiem transportu dla grup zorganizowanych był autokar, głównie dla Japończyków i Koreańczyków. Natomiast Niemcy i Szwajcarzy woleli wynająć samochód i zwiedzać na własną rękę.

Dwóch na trzech obcokrajowców uważało, że najbardziej spodobało im się to, że mieszkańcy Alaski są przyjaźni. 92% turystów uznało, że było zadowolonych z wakacji na Alasce. Dwie trzecie z nich było bardzo zadowolonych i poleciło by swojej rodzinie i znajomym przybycie tu na wakacje. Najbardziej na powrocie na Alaskę w ciągu 5 lat zależało Japończykom i Koreańczykom, choć to oni byli najmniej zadowoleni z pobytu. Wiele tu zależy od położenia geograficznego. Narody bliżej położone wyrażały większą chęć odwiedzenia Alaski jeszcze raz. Z pomocą przyszła linia lotnicza Condor, która lata cztery razy w tygodniu i jest to najbardziej udane przedsięwzięcie (Sommer 2012).

Rząd Alaski zdaje sobie sprawę jak ważną rolę odgrywa ekonomia na decyzyjność podróży. Gdy dolar australijski był wysoko wyceniany, dobry kurs wymiany zaowocował tym, że mieszkańcy antypodów chętniej decydowali się na przyjazd na Alaskę, porównując inne lokalizacje.

3. ROZDZIAŁ III: OPISY PARKÓW NARODOWYCH

Od majestatycznych wyżyn Denali po rozległe wydmy Kobuk Valley każdy park jest wyjątkowy i piękny na swój sposób. Jedne mają łatwiejszy dostęp i dużą liczbę odwiedzających, inne , położone w odległych krańcach stanu wydają się być zapomniane.

3.1 DENALI NATIONAL PARK

Denali to wizytówka Alaski, najbardziej znany i najchętniej odwiedzany Park Narodowy na Alasce. Rocznie przyjeżdża tu około 530 000 turystów (Rudnicki 2007). Położony jest w centrum stanu. Jego powierzchnia wynosi prawie 2 miliony hektarów. Do parku prowadzi autostrada łącząca największe miasto stanu, Anchorage z północnym wybrzeżem, gdzie wydobywa się gaz. Pomimo, że zimy w tym regionie bywają srogie, miejsce o tej porze roku tętni życiem. Posiada unikalny ekosystem subarktyczny. Występują tu lodowce, tundry, ponad 200 gatunków dzikich zwierząt, głównie łosie, karibu, owce, niedźwiedzie grizzly, wilki, a także 430 gatunków roślin. (Bielak 2012)

Owce Dalla wyróżniają się dużymi wykręconymi rogami. Zamieszkują wysokie partie gór. Wychowując młode udaje się do najtrudniej dostępnych miejsc, w których będzie czuć się bezpiecznie. Samce walczą o dominację w stadzie za pomocą rogów. Nazwa pochodzi od amerykańskiego przyrodnika Williama Healey Dalla, wybitnego naukowca w dziedzinie mięczaków kopalnych.

Zdjęcie 3: niedźwiedź Grizzly
Źródło: zdjęcie własne

Niedźwiedzie Grizzly to samotne zwierzęta, które najczęściej chodzą tam, gdzie znajduje się pożywienie, na ścieżkach łosi, w okolicach rzek. Samica wychowuje swoje młode przez około trzy i pół roku. Okres godowy w Parku Denali przypada na okres czerwca i lipca. Niedźwiedzie Grizzly można odróżnić od niedźwiedzi czarnych (oprócz koloru) przez bardziej umięśnione ramiona. W całej historii parku zanotowano tylko jedną ofiarę śmiertelną. Miało to miejsce w sierpniu 2012 roku, kiedy to fotograf z Kalifornii robił zdjęcia ssakowi (www.nps.gov). Dlatego ludzie nie powinni zbliżać się do niedźwiedzi, gdyż nigdy nie można przewidzieć ich reakcji.

Karibu to zwierzę stadne, na Alasce występuje tylko w Denali. Spotkać je można na północ od Alaska Range, łańcucha górskiego, części Kordylierów oraz na wschód od rzeki Foraker. W czasie wychowywania młodych można je spotkać również po południowej stronie gór. Podobnie jak inne zwierzęta zamieszkujące Park Narodowy Denali, Karibu biologicznie przystosowały się do tych trudnych warunków subarktycznej tundry. Przykładem jest większe kopyto, dzięki którym są w stanie lepiej poruszać się po śniegu, podobnie jak rakiety śnieżne.

W parku dostępne są wycieczki autobusowe, przeloty małymi samolotami. Turyści chętnie wybierają się w góry, urządzają wspinaczki, biwakują i łowią ryby. Park otrzymał status ostoi Międzynarodowej Biosfery dzięki temu, że udało się zachować środowisko subarktycznej przyrody w stanie naturalnym. Umożliwia to przeprowadzanie badań wewnątrz subarktycznego systemu.

Najwyższym punktem Parku Denali jest jednocześnie najwyższy szczyt Ameryki Północnej – Mount McKinley. Przez miejscowych Indian zwany „najwyższy” (w języku athabaskan – Denali). Ma prawie 6200 metrów wysokości n.p.m. Lecz Denali to coś więcej niż tylko pojedyncza góra. Występują tu także inne wysokie szczyty. Spotkać tu można klimat, którego nie ma w innych stanach: tundra, arktyczny krajobraz, wieczna zmarzlina.

Pierwszymi ludźmi zamieszkujące te tereny byli prawdopodobnie myśliwi, przybyli z kontynentu azjatyckiego poprzez cieśninę Beringa w czasie ostatniej epoki lodowcowej, około 11 tysięcy lat temu. Według naukowców polowali na duże zwierzęta, głównie mamuty. Jednak środkowa część Alaski była pozbawiona dużych zwierząt i jednocześnie występowały słabe gleby. Skutkiem tego w ciągu roku zmarła większość lub nawet cała populacja nowych osadników. Życie z pokolenia na pokolenie wyglądało tak samo aż do pierwszych kontaktów z Europejczykami w XIX wieku. Na początku 1800 roku u wybrzeżu Alaski pojawili się rosyjscy myśliwi, którzy łowili wydry morskie na potrzeby odzieżowe. Następnie brytyjska korporacja handlowa – Kompania Zatoki Hudsona ustanowiła stanowiska handlowe wzdłuż rzeki Jukon. Po 1867 roku po kupnie Alaski od Rosjan przez Amerykanów osadnicy cieszyli się dobrymi stosunkami ze rdzenną ludnością, która wykorzystywała możliwości handlowe. W 1897 roku wybuchła gorączka złota. Do regionu przybyło 100 tysięcy poszukiwaczy z San Francisco, Seattle i Kanady. Dzięki kolejnym etapie gorączki złota w 1905 roku rejon Parku Narodowego Denali zyskał większe zainteresowanie. W tym okresie Alaska została najlepiej zbadana. Wcześniej zapuszczali się tu jedynie naukowcy wykonujący mapy topograficzne czy zespoły wykonujące wycieczki zapoznawcze. Po tym czasie do regionu zaczęli przybywać miłośnicy przyrody, alpiniści, jak również myśliwi w poszukiwaniu owiec Dalla. W 1917 roku stworzono Mount McKinley National Monument. Budowa drogi w połowie XX wieku uczyniła miejsce bardziej dostępnym. Ze względu na trudny klimat w okolicach szczytu McKinley wyasfaltowanie drogi byłoby zbyt trudne, a brukowanie zbyt drogie, gdyż ziemia tam jest prawie lub zawsze zamarznięta. W 1980 roku zmieniono nazwę parku na Denali, dzięki poszerzeniu jego terytorium (Bielak 2012).

Istnieją dwa skupiska zakwaterowania w okolicach Denali. Jeden jest w pobliżu głównego wejścia, a drugi w środku parku na obszarze zwanym Kantishna.

90% odwiedzających decyduje się na hotel poza terenem parku, gdyż jest to wygodniejsze i tańsze, a poza tym w ofercie jest zakwaterowanie o różnym standardzie począwszy od luksusowych domków po tanie pensjonaty. Znajduje się tu centrum dla zwiedzających, łatwy dojazd, oferuje się wycieczki autokarowe. Wśród turystów cieszą się pensjonaty i hotele o dobrym standardzie, m.in. McKinley Chalet, McKinley Village Lodge, Denali River Cabins, Denali Princess Lodge, Tonglen Lake Lodge, Grande Denali Lodge oraz Denali Bluffs Hotel. Wszystkie są malowniczo położone.

Pensjonaty położone w głębi parku charakteryzują się wyższą ceną i odległością od cywilizacji. Oferują jednak transport, zakwaterowanie, posiłki i inne atrakcje. Niektóre pensjonaty wymagają pobytu na minimum 2-4 dni, m.in. Camp Denali Lodge North Face Lodge, które zaliczają się do najlepszych pośród dzikiej przyrody w stanie

Park Narodowy Denali oferuje przyjezdnym również loty widokowe helikopterem, możliwość zobaczenia hodowli psów haski czy spływy kajakowe (nps.gov).

wykres nr 2: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Denali

źródło: nps.gov

Od roku 2011 zastosowano nową metodologię liczenia odwiedzających. Wzięto pod uwagę również osoby, które dostawały się do parku inną drogą niż wejście główne. Liczba osób odwiedzająca Park Narodowy Denali jest w trendzie wzrostowym. Od 2008 roku nastąpił gwałtowny spadek, którego przyczyną był kryzys ekonomiczny. W ostatnich latach odnotowano stosunkowo duży wzrost także rowerzystów oraz zwiedzania podczas zimy.

3.2 KOBUK VALLEY NATIONAL PARK

Wcześniej wspomniany Park Narodowy Kobuk Valley jest najtrudniej dostępnym i jednym z najmniej znanych parków w całych Stanach Zjednoczonych. Zajmuje obszar 800 000 hektarów. Znajduje się on na Alasce w obrębie koła podbiegunowego w dolinie rzeki Kobuk. Dostępny jest drogą lotniczą, łodzią, skuterem śnieżnym, psim zaprzęgiem lub po prostu pieszo. Nie prowadzi do niego żadna droga i nie posiada żadnych szlaków na swoim terenie. Goście muszą być doświadczeni i samowystarczalni. Nie dziwi zatem fakt, że jest tak rzadko odwiedzany. Najprościej dostać się do parku od strony miasta Kotzebue, również dostępnego wyłącznie drogą lotniczą. Jednak w zamian za to wynagradza dużą ilością piaszczystych wydm wytworzonych przez lodowiec sprzed 33 tysięcy lat temu oraz sporą populacją karibu. Wydmy osiągają wysokość nawet 100 metrów i ciągną się na przestrzeni 65 kilometrów kwadratowych od podnóża gór Waring po południowej stronie aż do tajgi na północy. Przez jeden miesiąc w roku można przeżyć niezapomniane i niekończące się dni. Za sprawą położenia występują tu dni i noce polarne, przez co w zależności od pory roku można natknąć się na niezachodzące słońce lub nieustający półmrok. W Parku panuje zimny i suchy klimat charakterystyczny dla okresu późnego plejstocenu. Można łatwo spotkać tu stada karibu, które ze względu na dogodny klimat spędzają tu porę jesienno-zimową. Stanowiły one ważną część pożywienia rdzennych mieszkańców, zamieszkujących tą okolicę. Dzięki licznym znaleziskom archeologicznym, głównie w Onion Portage położonym na wschód od granicy parku dowiedziono, że ludzie żyli tu już przed 12 i pół tysiącami laty. Dzisiaj Eskimosi również polują na te zwierzęta.

W kilku wioskach ludność Inuit żyją tak jak przed wiekami. Biorąc udział w spływie rzeki Kobuk i wędrując jej doliną można spojrzeć na Amerykę oczami pierwszych jej osadników, którzy przekroczyli Pomost Beringa. Występują tu także niedźwiedzie grizzly, niedźwiedzie czarne, wilki, rysie, lisy, kuny i łosie (Bielak 2012).

wykres nr 3: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Kobuk Valley

źródło: nps.gov

W latach od 1982 do 2010 liczba turystów wahała się od około 1000 do 6000 za wyjątkiem roku 1987 i 2007, kiedy to park odwiedziło odpowiednio 230 i 847 osób. Od 2011 notuje się gwałtowny wzrost zainteresowania parkiem narodowym Kobuk Valley. Liczba turystów wzrosła prawie 4-krotnie, a w 2012 został ustanowiony rekord 29550.

3.3 LAKE CLARK NATIONAL PARK

Chcąc najlepiej poznać Alaskę powinniśmy rozważyć wizytę w Parku Narodowym Lake Clark. Znajdziemy tu wszystko co najlepsze. W 2007 roku odwiedzono go jedynie 5549 razy. Zajmuje 1 630 915 hektarów. Zobaczyć tu można wiele jezior, aktywne wulkany, trzy łańcuchy górskie, wodospady, lodowce i podobna do arktycznej tundra, a nawet lasy deszczowe w regionie przy Anchorage. Nazwę swą zawdzięcza Jezioru Clarka, które jest szóste pod względem wielkości jeziorem śródlądowym w stanie. Zasilany jest spływającą wodą z topniejących lodowców poprzez setki wodospadów. Jednak w parku znajduje się dużo więcej jezior i stawów. Małe akweny wodne ukryte w polodowcowych dolinach czy jeziora uwięzione za lodowcami są połączone sieciami rzek i strumyków. Nad zatoką występuje skaliste wybrzeże, gdzie można spotkać dużą liczbę ptaków morskich. Park oferuje dzikie rzeki, które mogą zadowolić nawet najbardziej wybrednych wędkarzy. W parku również organizuje się spływy i wycieczki. Do 1960 roku najpopularniejszym środkiem transportu używanym w parku były psie zaprzęgi (P. Kraśko 2011). Dziś w wyniku postępu korzysta się ze skuterów śnieżnych. Gość będzie mieć do dyspozycji ogromną przestrzeń tylko dla siebie, gdyż dziennie liczba odwiedzających wynosi około 15. Park pomimo swoich walorów nie wytworzył takiej marki jak chociażby Denali czy Katmai. W parku istnieje wiele opcji zakwaterowania począwszy od ekonomicznych kempingów po ekskluzywne pensjonaty oferujące wycieczki z przewodnikiem. Najwięcej noclegów oferuje wieś Port Alsworth. Zamieszkuje ją 159 ludzi. Dostępna jest jedynie drogą lotniczą lub morską. Usługi transportowe oferują lokalne powietrzne taksówki, przez co można spojrzeć na lodowce, kręte rzeki czy górskie szczyty z innej perspektywy (Bielak 2012).

wykres nr 4: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Lake Clark

źródło: nps.gov
Trend odwiedzających jest nierównomierny. Rekord został ustanowiony w 1987 roku to park odwiedziło 16418 osób. Najmniej chętnych było w 1991 roku, tylko 4133.

3.4 KATMAI NATIONAL PARK

Park Narodowy Katmai znajdujący się w południowej części Alaski, naprzeciwko wyspy Kodiak może dostarczyć silnych wrażeń dzięki spacerowi wśród 14 aktywnych wulkanów. Występuje tu największa populacja niedźwiedzi brunatnych na świecie. Równie często spotykane są tu rysie i wilki. Występuje tu 40 śpiewających ptaków, jednak większość z nich odlatuje na zimę. Krzyżodziób Modrzewiowy czy Rybitwa Popielata to niektóre z nich. Park jest odwiedzany przez ponad 80 tysięcy osób. Zajmuje powierzchnię 1,9 milionów hektarów w okolicy miasta Anchorage. Zobaczyć tu można wodospad Brooka, dolinę dziesięciu tysięcy dymów (dzięki wielkiej erupcji wulkanu) i oczywiście niedźwiedzie w populacji wynoszącej 2000. Ze względu na dużą populację dwóch gatunków łososia – kiżucza i nerki region skutecznie przyciąga wędkarzy i nie tylko. Ze względu na duże zainteresowanie rybami ludzi i zwierząt ustanowiono limity połowów. Większość turystów przybywa tu na jeden dzień.

Pierwsze zamieszkanie tych terenów przez ludzi datuje się na okres sprzed 7 – 9 tysięcy lat. Budowali oni arktyczne chaty i część z nich zachowała się do dnia dzisiejszego i można je zwiedzać, np. Fure’s Cabin. W 1912 roku nastąpiła erupcja wulkanu Mount Navarupta, będące ważnym wydarzeniem, które zmieniło życie mieszkańców. W przeciągu kilku chwil góra zniknęła, a powierzchnia ponad 100 kilometrów kwadratowych została pokryta przez 210-metrową warstwę popiołu i magmy. Teren ten zapadł się w głąb, natomiast krater wypełnił się wodą. Tak powstało jezioro podobnie jak Crater Lake w Oregonie. Był to ostatni taki wybuch w 7-tysięcznej historii alaskańskich wulkanów. Ruchy tektoniczne wzdłuż wybrzeża Alaski wytworzyły bardzo aktywny sejsmicznie region należący do Pierścienia Ognia Pacyfiku. Jednak trzęsienia ziemi nie są tu rzadkością. Przed 1912 rokiem przez tydzień trwały wstrząsy sejsmiczne. W czasach nowożytnych około 10 procent wszystkich wybuchów wulkanicznych w okolicach Pacyfiku miało miejsce na Alasce. Przed wybuchem znajdowały się tu całorocznie zamieszkiwane wioski. Z czterech z nich przesiedlono mieszkańców w głąb lądu. Większość ludności, która nadal żyje w parku chce i może kontynuować tradycję przodków jaką jest rybołówstwo (Bielak 2012).

W Parku Narodowym Katmai dostępne dla turystów są szlaki do wędrówek, jest możliwość wzięcia udziału w spływie kajakowym, łowienia ryb i podziwiania pięknych krajobrazów. Park oferuje również miejsca noclegowe w swoich gospodach. Warto odwiedzić to niespokojnie sejsmicznie miejsce, gdzie niedźwiedź jak za dawnych lat patroluje swoje terytorium (www.nps.gov).

Głównym elementem krajobrazu parku Katmai są góry Chigmit. Jest to grupa szczytów położonych na granicy pasm Aleuckiego i Alaska. Po erupcjach wulkanicznych góry były kształtowane przez lodowiec, który wytworzył w nich głębokie doliny, które następnie zostały zalane tworząc jeziora. Do dziś zachowały się lodowce położone na szczytach gór, które spływają stopniowo w dół. Obszar parku od prehistorycznych czasów był zamieszkiwany przez Indian Denaina i Eskimosów Inuit. Później powstawały tu rosyjskie oraz amerykańskie osady. W XVIII stuleciu wędrowali tu rosyjscy podróżnicy, kupcy i misjonarze, przez co do dzisiaj zachowały się słowiańskie nazwy miejscowości. Do XX wieku, kiedy to wybuchła gorączka złota ludzie utrzymywali się głównie z traperstwa, myślistwa i handlu futrami. Później rozpoczęto poławianie i obróbka dużej ilości łososia, zwłaszcza przy zatokach Cook Inlet i Bristol Bay. Dzisiaj podstawą regionalnej gospodarki są turystyka i rybołówstwo. Większość wielkich obszaru parku jest niezamieszkała, nie ma tu wytyczonych dróg i lotnisk. Samoloty lądują tu na jeziorach, a bazę noclegową stanowią parę małych gospód. Turyści zainteresowani ciekawą przygodą mogą zorganizować sobie piesze wędrówki i spływy tratwami w głębi parku, jednak powinni się zaopatrzyć w niezbędny sprzęt i wynająć przewodnika w jednej z miejscowości (Bielak 2012).

Przy Parku Narodowym Katmai znajdują się jedynie trzy pensjonaty Brook Lodge, Kulik Lodge i Grosvenor Lodge. W swojej ofercie poza zakwaterowaniem mają wycieczki połączone z łowieniem ryb, wynajem sprzętu rekreacyjnego, publiczne prysznice. Posiada własne lotnisko. Brooks Lodge położony jest przy rzece, od której wzięła się nazwa obiektu. Prowadzi działalność od 1950 roku i pierwotnie był celem dla rybaków, lecz stał się popularny dla szerszej gamy turystów. Posiada 16 pokoi, a część z nich wychodzi na piękne seledynowe jezioro Naknek. W pobliżu żyją niedźwiedzie i jest możliwość ich zobaczenia w naturalnym środowisku. Sama Alaska słynie z niedźwiedzi brunatnych, których populacja wynosi ok 40 000. W odróżnieniu od reszty stanów z liczbą około 1 000 ich przyszłość wydaje się nie być zagrożona. Kulik Lodge jest typowym obiektem dla rybaków. Położony jest z dala od cywilizacji przy rzece Kulik, która jest siedliskiem pstrąga tęczowego. W rejonie znajdują się liczne wulkany, lodowce i wielobarwna tundra (www.alaskaguideservices.com).

Grosvenor Lodge to także obiekt dla rybaków zainteresowanymi połowami pstrąga tęczowego, ale też golca zwyczajnego, palii jeziorowej, szczupaka i nerki. Występują tu doskonałe warunki do wędkowania. Na tej długości rzeki występuje największa populacja nerki, którą szacuje się na 100 tysięcy każdego roku (Bielak 2012).

wykres nr 5: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Katmai

źródło: nps.gov

Park do roku 1970 był mało popularny. Odwiedzało go zaledwie kilkaset osób rocznie. Od tego czasu nastąpił gwałtowny wzrost. Rekord został ustanowiony w 2007 roku, kiedy to park odwiedziło 82634 turystów. Wielki regres nastąpił w 2008 z liczbą 7970. Od początku funkcjonowania parku liczba turystów wyniosła w sumie półtora miliona.

3.5 GATES OF THE ARCTIC NATIONAL PARK

Trzecim najmniej popularnym Parkiem Narodowym w stanie są Wrota Arktyki (ang. Gates of the Arctic). Znaleziska archeologiczne w parku sugerują, iż pierwszymi ludźmi przebywającymi na terenach w okolicach gór Brooksa byli koczowniczy myśliwi i zbieracze. Była to ludność Inupiak oraz Atabaskowie. Polowali głównie na owce i karibu oraz łowili ryby. Ich potomkowie nadal zamieszkują wsie rozmieszczone w okolicach parku. Robert Marshall prowadząc wyprawę badawczą w północnej Alasce w 1929 roku napotkał na dwa szczyty górskie nazywając je Frigid Crags oraz Boreal Mountain. Oba tworzą Wrota Arktyki, gdzie znajduje się Park, który ustanowiono pół wieku później. Jest to niemal całkowicie nietknięty ludzką ręką region. Jedynym zamieszkanym terenem jest eskimoska wioska Nunamiut znajdująca się w pobliżu przełęczy Anaktuvuk przy granicy parku. Jedynymi ludzkimi śladami są więc obozowiska, sieci rybackie i pułapki na zwierzyny pozostawione przez przybyszy jak i lokalnych mieszkańców. Biorąc pod uwagę, że zajmuje obszar wielkości Szwajcarii i jest cztery razy większy od Yellowstone, dziwi fakt, że został zwiedzony przez zaledwie 10 942 ludzi. Południowe obrzeża parku porasta tajga, natomiast na północy rozpoczyna się pustynia polarna. Dzięki tysiącom lat zlodowacenia i erozji można podziwiać zapierające dech w piersiach doliny, góry, rzeki i krystalicznie czyste jeziora. Wędrując po bezkresnych przestrzeniach większą szansę mamy spotkać karibu bądź łosia niż człowieka. Występuje tu najdzikszy i najbardziej wrażliwy ekosystem w całej Ameryce Północnej. Żyją tu głównie niedźwiedzie brunatne i czarne, łosie, karibu, renifery i wilki. Znajduje się tu wiele szczytów, które do dziś nie mają swojej nazwy. Niektóre niedźwiedzie w tych rejonach kojarzą zapachy benzyny czy nawet spreju na owady z ludźmi, dzięki czemu mogą łatwiej odnaleźć pożywienie przywożone tu przez turystów. Człowiek natomiast musi być samowystarczalny. Może tu łowić ryby jak i uprawiać myślistwo sportowe (jedynie podczas sezonu łowieckiego). Broń palna może być stosowana w parku tylko jako ostateczność w stanie zagrożenia życia. Oryginalne prawo: It is legal to shoot a bear in defense of life or property in Alaska only if you have made efforts to avoid problems in the first place… In the event a bear is killed for self-protection, you are responsible for ending your planned itinerary and transporting the skull and properly skinned hide with claws attached to the proper authorities. (http://www.nps.gov)

W okresie od listopada do marca temperatura w parku wynosi od -7 do 10 stopni Celsjusza. Nie występują tu duże opady śniegu ze względu na klimat suchy, lecz cienka warstwa śniegu potrafi utrzymać się przez cały rok. Wiosna przychodzi w kwietniu, lecz niektóre rzeki pozostają zamarznięte aż do czerwca. Po krótkim lecie powraca sroga zima (www.nps.gov).

wykres nr 6: statystyki odwiedzin Gates of the Arctic

źródło: nps.gov
Do 1995 roku liczba odwiedzających mieściła się w przedziale ok. 1000-2000 osób rocznie. Później nastąpił wzrost do rzędu 10-11 tysięcy. Rekord został ustanowiony

w 2014 roku: 12669 osób. Łączna liczba turystów wynosi 205021.

3.6 WRANGELL-ST ELIAS NATIONAL PARK

Wrangell-St Elias to największy pod względem powierzchni Park Narodowy w Stanach Zjednoczonych i trzeci na świecie. Znajduje się on we wschodniej części Alaski i zajmuje obszar 5 332 056 hektarów. Dla ludzi spragnionych przestrzeni park w przeliczeniu oferuje 320 kilometrów kwadratowych na jedną osobę. Dla porównania najbardziej popularny park USA Smoky Mountain oferuje jedynie 0,07 kilometrów kwadratowych. Został stworzony w 1980 roku. Ze względu na jego rozległość niemożliwe jest poznanie go bez osobistej wizyty. Można spotkać tu wiele lodowców i gór. Jest to jeden z bardziej dostępnych Parków Narodowych w stanie dzięki pobliskiej autostradzie. Zdobywa on coraz większą popularność. To prawdziwa gratka dla fanów górskich wędrówek. Na jego terenie znajdują się cztery pasma górskie i sześć spośród dziesięciu najwyższych szczytów Ameryki Północnej. Dzięki wielkim lodowcom jak chociażby Malaspina. Park został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dużym zainteresowaniem cieszą się wycieczki piesze oraz lotnicze z możliwością podziwiania widoków.

Na terenie parku znajduje się obecnie 14 chat. Większość z nich to pozostałość po górnikach lub myśliwych, które znajdu

Zdjęcie 4: jedna z chat w Parku Narodowym
źródło: gjsmsvirtualzoo.pbworks.com ją się na terenie publicznym. Zarządzane są przez National Park Service. Wszystkie oferują jedynie schronienie. Położone są w odległych miejscach, a do większości z nich można dotrzeć jedynie samolotem korzystając z pobliskich lądowisk. Niektóre z nich wymagają rezerwacji.

Z wyjątkiem jednej chaty, nie pobiera się opłat za noclegi (White i wsp. 2014)

wykres nr 7: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Wrangell-St Elias

źródło: nps.gov
Od początku istnienia parku notuje się tendencję wzrostową liczby odwiedzających. Najwięcej turystów odwiedziło park w 2014 roku: 74772. W drugiej połowie lat ’90 nastąpił spadek zainteresowania, lecz od 2002 roku powrócił trend wzrostowy.

3.7 GLACIER BAY NATIONAL PARK

Park Narodowy Glacier Bay jest położony w południowo-wschodniej części Alaski, na zachód od stolicy stanu – Juneau. Zajmuje prawie 250 tysięcy hektarów. Został założony 1980 roku, choć obszarem chronionym jest od 1925 roku. Zajmuje on zarówno tereny lądowe jak i wodne. Występuje tu jeden z najstarszych lodowców na Alasce. Pomimo, że do parku nie prowadzi żadna droga nie stanowi to problemu dla turystów, którzy każdego roku odwiedzają go w liczbie ponad 430 tysięcy. 95% z nich przybywa tu na statkach wycieczkowych nie stając w ogóle na lądzie. Pomimo tego są w stanie zobaczyć większość parku. Turyści mają również możliwość samotnego poruszania się po parku korzystając z kempingów. Chociaż w miasteczku Gustavus występuje wiele różnych usług turystycznych, w samym parku nie ma wytyczonych żadnych szlaków. Dla niedoświadczonych turystów dostępne są zorganizowane wycieczki. W Parku Narodowym Glacier Bay występuje 274 różnych gatunków ptaków. Najwięcej ich znajduje się w nadbrzeżu w miesiącach letnich. Ptaki zakładają gniazda w okolicach strumieni i rzek korzystając z okazji, że nie ma tutaj dla nich drapieżników lądowych. Spotkać tu można także długopłetwca, zwanego inaczej humbakiem. Żerują one często w okolicach parku, do 1-1,5 km od brzegu. U wybrzeży wypoczywają lwy morskie oraz foki pospolite.

Region parku dawniej zamieszkiwała ludność Tlingit, alaskańskie plemię Indian, które żyje tu do dzisiaj. Głoszą, że zamieszkiwali zatokę Glacier od tysiącleci aż do XVIII wieku, kiedy te tereny zajęło zlodowacenie. Park Narodowy Glacier Bay nie powstał w wyniku działalności lodowca. W 1794 roku tereny te odwiedził statek HMS Discovery. Wówczas były całkowicie zamarznięte. W 1879 roku lodowiec cofnął się o 77 kilometrów. W 1916 roku cofnął się o kolejne 105 kilometrów od ujścia zatoki co czyni go najszybciej cofającym się lodowcem. Aktualnie naukowcy badają to zjawisko i jak odnosi się ono do zmian klimatu.

Istnieje kilka możliwości noclegu. Glacier Bay Lodge znajduje się na terenie parku i jest otwarty od połowy maja do początku września. Najbliższa miejscowość Gustavus to urocza miejscowość. Znajduje się tu wiele rozproszonych zajazdów i domków na wynajem. W parku jest też możliwość nocowania na polu kempingowym. (www.nps.gov).

wykres nr 8: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Glacier Bay

źródło: nps.gov
Statystyki prowadzi się od 1956 roku, kiedy park miał jedynie status pomnika przyrody. Od tego czasu odnotowuje się gwałtowny wzrost zainteresowania. W 1974 roku przekroczono 50 tysięcy odwiedzających, a 10 lat później 100 tysięcy. W 1991 roku było to już 203 tysiące, w 2002 408 tysięcy, a w 2013 przekroczono pół miliona turystów. Od początku istnienia obszaru chronionego park odwiedziło 10,8 miliona ludzi.

3.8 KODIAK NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Na południe od Alaski znajduje się archipelag złożony z kilkunastu wysp. Jedna wyróżniająca się wyspa Kodiak zwana jest szmaragdową wyspą. Przez większy okres roku tutejsza roślinność ma intensywnie zieloną barwę dzięki występującemu tu wilgotnemu klimatowi. Jest to największa wyspa stanu, której 70% obszaru (7606 km2) stanowi Narodowa Ostoja Przyrody Kodiak. Teren chroniony sięga również sąsiednich wysp takich jak Ban, Uganik i niedużą część wyspy Afognak. Ostoję ustanowiono w 1941 roku, którego celem było ochrona niedźwiedzi brunatnych oraz lokalnych rzek i jezior, które są zamieszkane przez kilka gatunków łososi. Na terenie ostoi znajdują się zarówno mokradła nad oceanem jak i góry do 1341 m. n.p.m. Najwyższym szczytem wyspy Kodiak jest Koniag Peak. Cała wyspa zajmuje 9300 km2. Występuje tu wilgotny klimat morski, przez co często pada tu deszcz, lata bywają chłodne, a w zimie średnia temperatura wynosi aż 0 stopni Celsjusza. Oprócz nizin intensywna zieleń występuje również na wyżynach i zboczach gór. Na północy wyspy występują przeważnie gęste zarośla złożone z maliny, dzikiej róży, pasternaku zwyczajnego czy wierzbówki kiprzycy. Dalej na północ na wyspach Afognak i Ban rośnie las iglasty składający się głównie z choiny zachodniej czy świerka sitkajskiego, dorastających nawet do 45 m. Archipelag linii brzegowej wynosi aż 1300 km dzięki fiordom i zatokom wrzynającymi się w głąb lądu. Dzięki temu najdalszy punkt na wyspie ma do oceanu 24 km. Niektóre tereny podmokłe mają mieszaną wodę słodką i solną, które są domem dla setek tysięcy ptaków.

Na terenie Ostoi Przyrody Kodiak żyje 14 gatunków ssaków lądowych:

  • niedźwiedź brunatny,
  • wapiti Roosevelta,
  • renifer amerykański,
  • kozioł śnieżny,
  • wydra kanadyjska,
  • mulak sitkajski
  • lis pospolity,
  • zając amerykański,
  • bóbr kanadyjski,
  • amerykańska wiewiórka czerwona,
  • kuna amerykańska,
  • gronostaj,
  • nornik północny,
  • nocek brązowy,

Tylko część z wyżej wymienionych zwierząt żyło tu pierwotnie. Wapiti Roosevelta, renifer amerykański, kozioł śnieżny, mulak sitkajski, zając amerykański, bóbr kanadyjski, amerykańska wiewiórka czerwona oraz kuna amerykańska to zwierzęta sprowadzone tu przez człowieka w latach 1920 – 1960 (Bielak 2012).

Na terenach przybrzeżnych żyje co najmniej kilkanaście gatunków morskich ssaków:

  • wal szary,
  • orka,
  • foka pospolita,
  • humbak,
  • białucha,
  • uchatka grzywiasta,
  • wydma morska,
  • kotik zwyczajny, a także żółwie morskie i ryby,

Na całym archipelagu żyje 237 gatunków ptaków, lecz tylko 160 z nich przylatuje do ostoi. Występują tu ptaki wodno-błotne, drapieżne, pelagiczne. Znajduje się tu największe zagęszczenie bielików amerykańskich w całej Ameryce Północnej. Ich populacja wynosi 600. W rzekach występuje 9 gatunków ryb takich jak łososie, palie alpejskie, pstrągi tęczowe. W przeciwieństwie do reszty Alaski w okresach wiosennych i jesiennych spotkać można tu mało ptaków. Lecz dzięki cieplejszemu klimatowi wyspa jest chętnie odwiedzana w zimie co plasuje ją jako największe ptasie zimowisko na całym kontynencie.

Liczne strumienie i rzeki spływają tu do jezior, które dają początek rzekom wpływającym do oceanu. Jest to idealne środowisko dla łososi. Dzięki temu występują tu wszystkie jego gatunki, jakie możemy spotkać na Alasce:

  • łosoś królewski,
  • łosoś różowy,
  • łosoś srebrny,
  • łosoś czerwony,

Pierwsza wymieniona to symbol tutejszej przyrody. Dość często jego waga wynosi ponad 14 kg i długość 80 – 90 centymetrów. Niedaleko miejscowości Petersburg w południowo-wschodniej części Alaski w 1949 roku złowiono łososia królewskiego o wadze 58 kg i długości prawie 150 centymetrów. Najmniejszym gatunkiem łososia jest łosoś różowy, którego długość nie przekracza 64 cm i waży około 1,6 – 1,8 kg. Łososie w ciągu swojego życia przebywają w dwóch środowiskach. Jako narybek i młodość spędzają w oceanie, a następnie przepływają do wód śródlądowych na okres godowy (Bielak 2012).

Na wyspie istnieje wiele obiektów noclegowych, jednak aby poznać tę wyspę warto wybrać jeden z odludnych pensjonatów. Dzięki temu można połączyć atrakcje dzikiej przyrody z cywilizacyjnymi wygodami. Większość z nich zapewnia swoim gościom nocleg, wyżywienie oraz fakultatywne wycieczki. Kilka z nich zasługuje na szczególną uwagę (www.alaskatravel.com).

Larsen Bay Lodge jest odległy 30 minut lotu od miasta Kodiak. Zostało założone w 1968 roku i dotychczas gościło wielu turystów, którzy chętnie powracają. Obiekt oferuje wyprawy na ryby zarówno słodkowodne jak i słonowodne. Goście mają możliwość wypożyczenia kutra i samolotu. W okolicach żerują:

  • łosoś królewski,
  • łosoś srebrny (kiżucz),
  • łosoś czerwony (nerka),
  • łosoś różowy (gorbusza),
  • keta,
  • pstrąg tęczowy,
  • pstrąg Dolly Varden,

Obiekt oferuje swoim gościom również polowania na jelenie, kaczki i lisy. Możliwe jest też ograniczone polowanie na niedźwiedzia brunatnego kodiackiego w okresie wiosennym i zimowym. Z okien można podziwiać wieloryby, lisy oraz orły wypatrujące swoje ofiary.

Zachor Bay Lodge oferuje własne kilkudniowe wycieczki. Znany jest z wysokiej jakości usług takich jak wyprawy rybackie, tropienie dzikich zwierząt, które nastawione są na zabawę i edukację. Obiekt znajduje się w samym centrum wyspy, 80 kilometrów na południowy-zachód od miasta Kodiak. Dostępny jest wyłącznie hydroplanem.

Quartz Creek Lodge położony jest na 2-hektarowej nadoceanicznej działce po zachodniej stronie wyspy. W okolicy występuje bujna roślinność, rzeka pełna łososi. Na niebie latają orły, a po lądzie grasują niedźwiedzie (www.alaskaguideservices.com).

3.9 KANUTI NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Na północy Alaski, wciąż jeszcze daleko od morza Beauforta znajduje się Narodowa Ostoja Przyrody Kanuti. Składa się on z płaskowyżów pokrytymi mokradłami i torfowiskami. Wśród nich płyną dwie rzeki: Kanuti i Koyukuk. Teren jest pozostałością po wielkim jeziorze, które znajdowało się tu 50 tysięcy lat temu. Jest to teren charakterystyczny dla lasów borealnych występujących w tej strefie klimatycznej. Na początku października do regionu wita zima, a miesiąc później zamarzają już rzeki aż do marca. Najniższe zanotowane temperatury w rezerwacie to -57 stopni Celsjusza i w tym okresie przez większość dnia jest półmrok. Natomiast w lato temperatury sięgają 15-21 stopni Celsjusza. Jest krótkie – występuje od czerwca do sierpnia. Powyżej północnego koła podbiegunowego od 2 czerwca do 9 lipca dzień trwa bez przerwy – słońce nie chowa się pod linię horyzontu.

Występuje tu 37 gatunków ssaków lądowych:

  • niedźwiedź czarny,
  • niedźwiedź brunatny,
  • łoś alaskański,
  • renifer amerykański,
  • wilk alaskański,
  • wół piżmowy,
  • kojot północny,
  • ryś kanadyjski,
  • lis pospolity,
  • świstak siwy,
  • rosomak,
  • urson,
  • bóbr kanadyjski,
  • piżmak,
  • gronostaj,
  • wydra kanadyjska,
  • łasica,
  • kuna amerykańska,
  • norka amerykańska,
  • suseł północny,
  • zając amerykański,
  • amerykańska wiewiórka czerwona,
  • nocek brązowy,
  • szybownica północna,
  • szczekuszka obrożna, oraz 12 małych gryzoni,

W licznych rzekach i jeziorach występuje 16 gatunków ryb, głównie łososie, szczupaki i czukuczany (www.fws.gov). Jednak najliczniejszą grupę w rezerwacie stanowią ptaki. W najpopularniejszym okresie na przełomie wiosny i lata występuje tu 138 gatunków. Podmokłe torfowiska są chętnie odwiedzane przez dalekich gości – ptactwa wodno-błotnego znad Amazonki. W okresie letnim przylatuje tu dużo ptaków drapieżnych zainteresowanych dużą populacją gryzoni. Dla sów jest to idealne środowisko. Występuje tu 5 gatunków. Największą sową obu kontynentów amerykańskich, choć wcale nie najsilniejszy jest puszczyk mszarny, którego rozpiętość skrzydeł wynosi 137 – 153 cm. Dwa razy cięższy, nieco mniejszy i najsilniejszy jest puchacz wirginijski. Sowy zamieszkujące ostoję Kanuti wcale nie stosują się do stereotypu według, którego polują w nocy, a śpią za dnia. Większość z nich poluje i za dnia i w nocy wykorzystując swój wyjątkowy słuch i dobry wzrok w ciemnościach. Najważniejszym wyjątkiem jest sowa jarzębata, która poluje tylko za dnia. Te ewenementy z pewnością są spowodowane występowaniem nocy i dni polarnych, do których dostosować się musiały żyjące tu zwierzęta. Pożywieniem sów są małe gryzonie, a także owady i niewielkie ssaki. Puchacz wirginijski poluje na dużo większe od siebie stworzenia (White i wsp. 2014).

3.10 KENAI FJORDS NATIONAL PARK

Ilustracja 5: Lodowiec w Parku Narodowym Kenai Fjords

źródło: zdjęcie własne

Kenai Fjords National Park to jeden z najmniejszych parków narodowych na Alasce położony na południe od Anchorage w okolicach miasta Seward. Zajmuje powierzchnię 246 tysięcy hektarów. Arktyczny krajobraz jest bogatym siedliskiem dla zwierząt morskich i innych dzikich zwierząt. U wybrzeży występuje dużo fiordów. W okolicach lodowców można spotkać żerujące na krzewach niedźwiedzie. Niedźwiedzie brunatne i grizzly to te same zwierzęta, różnią się jedynie kolorem, który jest uwarunkowany inną dietą. W okolicach strumieni i jezior od koniec lata wędrują tu łosie poszukując dogodnego miejsca do spędzenia zimy. Kozy górskie należące do rodziny antylop. Posiadając wyjątkowe umiejętności wspinaczkowe przemierzają skaliste góry. W kierunku wybrzeża można spotkać foki, lwy morskie i wydry morskie. Ocean jest bogaty w różne gatunki ssaków. Występują tu orki, humbaki, wieloryby, delfiny i morświny. Wśród ptaków występują tu m.in. bieliki amerykańskie, sokoły wędrowne i maskonury zwyczajne. Pierwszy Europejczyk, który zapuścił się w te rejony był kapitan Vitus Bering w 1741 roku. Nazwał tutejszą zatokę Zatoką Zmartwychwstania w podziękowaniu za przeżycie silnych burz na Pacyfiku. Dopiero w 1884 roku zbudowano tu pierwszą osadę. W 1898 roku zaczęto budować kolej, mającą połączyć Seward z innymi miastami dalej na północ, którą ukończono w 1915. Park Narodowy Kenai Fjords założono w 1980 roku w wyniku przekształcenia Pomnika Narodowego z 1978 r. Jego celem jest ochrona fiordów oraz lokalnej flory i fauny, a zwłaszcza zagrożonego gatunku humbaków. Charakter parku to tereny górzyste, gdzie najwyższy szczyt to 1767 m. n.p.m. Teren ten uważany jest za Kordyliery Północne Zewnętrzne. Pole lodowe Hardinga zajmuje połowę powierzchni parku narodowego i jest największym polem lodowcowym w Stanach Zjednoczonych. Spływa z niego 38 lodowców, z których największe to: Tustumena, Yalik czy McCarty. Pomimo występującego tu śniegu temperatura w lecie wynosi zwykle około 15 stopni Celsjusza.

Powstały one w okresie plejstocenu, kiedy nastąpiło ochłodzenie klimatu. Zsuwające się masy lodu tarły się o powierzchnię ziemi poszerzając i pogłębiając dzięki temu doliny, które przekształciły się z typu V-kształtnych na U-kształtne. Po wycofaniu się lodowca tereny te zostały zalane woda morską, tworząc fiordy. Ich długość może dochodzić do kilkuset metrów, a wysokość do kilometra. W lipcu, gdy temperatura jest największa i wynosi od 8 do 24 stopni Celsjusza bryły lodu odłamują się od lodowca wpadając do wody wydając głośny plusk i wzbijanie planktonu. Góry Kenai znajdują się na styku dwóch płyt architektonicznych: płyty północnoamerykańskiej oraz płyty Pacyficznej. Przemieszczają się one w różnych kierunkach, czego skutkiem są trzęsienia ziemi. Najsilniejsze trzęsienia wystąpiło w 1964 roku, podczas którego w czasie 3 i pół minuty wybrzeże parku zapadło się o 1,8 metra. W wyniku tego spotkać tu można wyschnięte, zakonserwowane drzewa zatopione pod poziomem morza. Lasy składają się tu z drzew iglastych, głównie z choiny zachodniej i świerka sitkajskiego. Najwięcej zwierząt spotkać tu można w okolicy linii brzegowej, m.in. bielik amerykański, który poluje tu na ryby, a gniazda zakłada na szczytach drzew. Na terenie Parku Narodowego Kenai Fjords występuje 26 gatunków ssaków lądowych, 11 gatunków ssaków morskich oraz 40 gatunków ryb w wodach przybrzeżnych oraz licznych rzekach i jeziorach znajdujących się w głębi lądu. Znajduje się tu 191 gatunków ptaków. Wśród wielorybów najbardziej charakterystycznym jest humbak, który oznacza „garbate plecy”. Żyją bardzo długo, 50 lat lub więcej. Ważą od 25 to 35 ton, a ich długość wynosi od 14 do 15 metrów. (www.wikipedia.org) Słyną z akrobacji, ponieważ często wyskakują wysoko spod powierzchni wody. Uderzają o taflę wody swoim ogonem albo bocznymi płetwami wydając dźwięk słyszany w całej okolicy. Żyją nie tylko na Alasce. Spotkać je można na całej planecie od Arktyki aż po Antarktydę, choć na Alasce występują przez cały rok. Obdarzone są one dużą inteligencją, gdyż ostatnie badania dowodzą, że posiadają one takie same jak u człowieka i małp komórki nerwowe. Potrafią współpracować i porozumiewać się ze sobą przekazując innym członkom stada swoje doświadczenia. Niedawno Humbaki były poważnie zagrożone wyginięciem, gdyż ich populacja wynosi zaledwie 10-15% sprzed masowych połowów z wieku XIX i XX.

Na Alasce, która została obdarzona dużą ilością bogactw naturalnych, zatoka Księcia Williama przez wiele lat traktowana była jak wielki skarb. Jej pierwotne wody obejmowały ogromne obszary nadbrzeżnej dzikiej przyrody i były jednym

z najliczniejszych siedlisk zwierząt i roślin w USA. Miłośnicy natury przyjeżdżali w to miejsce z wielu części świata by badać cieśniny i zatoczki. Nie trwało to długo. W 1977 roku Port Valdez znajdujący się w okolicy stał się stacją rurociągu. 24 marca 1989 roku z portu Valdez wypłynął wypełniony po brzegi ropą naftową tankowiec. Statek zboczył jednak z kursu, a kapitana nie było na mostku. Skutkiem było zderzenie się z podwodną skałą i wyciek prawie 40 milionów litrów ropy do oceanu. Spowodowało to największą katastrofę ekologiczną w historii kraju. Spowodowało to wielką degradację lokalnej przyrody, dzika flora i fauna została zatruta, a plaże zostały zalane ropą. Wywołało to bojkoty skierowane na właściciela firmy, a ekolodzy wykorzystali sytuację, aby ostrzec, że Stany Zjednoczone są zbyt uzależnione od tego surowca.

W parku znajdują się trzy chaty położone w okolicy brzegu nad zatoką Aialik. Dotrzeć można tam jedynie drogą morską. Nie prowadzi tam żadna droga czy szlak. Jedynym schroniskiem w parku jest Kenai Fjords Glacier Lodge. Jest zarządzany przez Indian, także dostępny wyłącznie drogą morską (Bielak 2012).

wykres nr 9: statystyki odwiedzin Parku Narodowego Kenai Fjords

źródło: nps.gov
Największy wzrost zainteresowania parkiem nastąpił w 1991 roku, kiedy to liczba odwiedzających z roku na rok wzrosła o 62%. Od 1994 roku roczna liczba turystów utrzymuje się w granicach ok. 200-300 tysięcy, za wyjątkiem 2011 roku: 346 tysięcy. Łącznie park odwiedziło 6,4 miliona osób.

3.11 ARCTIC NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Arctic znajduje się w północno-wschodniej części Alaski nad brzegiem morza Beauforta przy granicy z Kanadą. Zajmuje powierzchnię 7,8 miliona hektarów. Ostoję założono w 1960 roku, którego celem jest ochrona niedźwiedzi polarnych i krajobrazów, które do dziś pozostają pod wyłącznym panowaniem dzikiej przyrody. Wybrzeże jest siedliskiem niedźwiedzi polarnych, które wychowują to swoje młode. Oprócz wielkich przestrzeni występuje tu urozmaicona rzeźba terenu zachowując przy tym różnorodne ekosystemy. Obszar z południa na północ ma 320 kilometrów. Swoim zasięgiem obejmuje Morze Beauforta, Góry Brooksa oraz wyżyny dorzecza rzeki Jukon. W Parku najbardziej charakterystycznym ekosystemem jest najuboższa, arktyczna tundra, na której ze względu na glebę rosną jedynie mchy, trawy i porosty. Ciekawostką jest to, że występuje tu wieczna zmarzlina – przez cały czas pod powierzchnią ziemi jest zamarznięta warstwa.

Pingo to kopulaste, stożkowe pagórki występujące na podmokłych tundrach

o wysokości do 80 metrów oraz 600 metrów średnicy. Dzielą się na dwie odmiany:

  • zamknięta – występuje na jeziorach wytopiskowych na tyle głębokich, że lód nie sięga jego dna. Jeśli jezioro ulegnie spłyceniu woda przy dnie zostaje uwięziona. W wyniku jej zamarzania powiększa się jej objętość wypierając cały pagórek
  • otwarte – powstaje w wyniku stałego dopływu wody dzięki strumieniom, które zamarzając wypiętrzają pagórek. Taki typ pingo rośnie regularnie w tempie 30-45 centymetrów na rok.

Pomimo trudnego klimatu ostoi Arctic flora i fauna jest dość bogata. Występuje tu kilkaset gatunków roślin oraz kilkadziesiąt gatunków zwierząt. Ze względu na bardzo krótkie lato rośliny mają mało czasu na wzrost i wydanie nasion – zaledwie dwa miesiące: czerwiec i lipiec. Jednak przyroda jest wyrozumiała i daje im nasłonecznienie 24 godziny na dobę (Maik 1998).

Na terenie ostoi występuje 38 ssaków lądowych, m.in. wszystkie trzy gatunki niedźwiedzia: polarny, czarny i brunatny czy owce Dalla, 7 gatunków ssaków morskich i 36 gatunków ryb. Ptaki stanowią tu najliczniejszą populację. Przylatuje tu 180 gatunków z 4 kontynentów. Większość z nich przylatuje tu, aby złożyć jajka

i wychować potomstwo. Najatrakcyjniejszym miejscem dla nich to okolice Morza Beauforta, pełne licznych rzek, zatok i kamienistych plaż (www.fws.gov).

Moje powiedzenie: jeśli czarny niedźwiedź chce ciebie zaatakować próbuj walczyć, jeśli brunatny – udawaj nieżywego, jeśli polarny – już nie żyjesz. Jest w tym trochę racji, gdyż niedźwiedź polarny to największy lądowy drapieżnik świata, osiągający do 3,3 metrów długości i prawie 700 kilogramów wagi (Booz 2000). Jednym uderzeniem łapy są w stanie zmiażdżyć czaszkę foki. Jest to jedyny obszar Stanów Zjednoczonych, gdzie rozmnaża się ten gatunek niedźwiedzia. Są dobrze przystosowane do panującego tu surowego klimatu. Ich ciało pokrywa grube białe futro pokrywające 10-centymetrową warstwę tłuszczu. Żyją przeważnie ćwierć wieku. Posiadają silne narządy węchu – potrafią wyczuć zapach z odległości kilu kilometrów. Są wyłącznie mięsożerne, do rzadkości należy spożywanie przez nich pokarmów roślinnych. Polują głównie na foki wyczekujące przy krze lodowej na wyskakujące ryby. Niedźwiedzie polarne w ciągu roku pokonują ogromne obszary. Badania dowiodły, że przechodzą od 1450 do 6200 kilometrów w poszukiwaniu pożywienia. Są również świetnymi pływakami.

Niedźwiedzie uważane są za panów ekosystemu, co znaczy, że mają możliwość zmiany ich otoczenia. Dawniej populacja niedźwiedzi w Stanach Zjednoczonych była dużo wyższa niż obecnie. Stało się to za sprawą znikania naturalnych siedlisk i organizowania polowań, przez co miejsca, gdzie można je spotkać są mocno ograniczone. Dzięki wysiłkom na rzecz ochrony populacja niedźwiedzi brunatnych i czarnych odradza się, lecz obszar ich występowania pozostaje taki sam (Marinelli, Lyman 1992). Parki Narodowe odgrywają bardzo ważną rolę w zachowaniu tego gatunku. Pracownicy parków monitorują zachowanie, zdrowie oraz liczebność niedźwiedzi. Istnieje duża różnica charakteru pomiędzy niedźwiedziem, który nigdy w swoim życiu nie spotkał człowieka a takim, który widzi ich codziennie (Booz 2012).

3.12 IZEMBEK NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Z dala od kontynentalnej części Alaski na Aleutach znajduje się Narodowa Ostoja Przyrody Izembek. Obejmuje powierzchnię 126 tysięcy hektarów. Jest to najmniejszy obszar chroniony stanu. Został założony w 1960 roku w celu ochrony lagun, które stanowią wyjątkowość tego miejsca jak i siedlisko setek tysięcy wędrownych ptaków. Alaskańskie laguny to płytkie zatoki oddzielone od reszty oceanu mierzejami. Jest ich tu kilkadziesiąt zarówno większych jak i mniejszych, jednak największą stanowi Laguna Izembek o powierzchni 350 km2. Na całym terytorium nie ma ani jednego drzewa. Wszystko porośnięte jest roślinnością tundry: mchami i trawami. Spowodowane jest to częstym zachmurzeniem nieba i występującymi tu częstymi sztormami z silnymi wiatrami. Ostoję zamieszkują 32 gatunki ssaków. Przy brzegu występuje 46 gatunków ryb i 175 gatunków ryb (Booz 2012).

3.13 YUKON-CHARLEY RIVERS NATIONAL PRESERVE

Rezerwat Yukon-Charley Rivers ma powierzchnię ponad milion hektarów. Znajduje się w centralno-wschodniej Alasce, niedaleko granicy z Kanadą. Jest to teren wyżynno-górzysty. Został założony w 1980 roku w celu ochrony unikatowego w skali kontynentu północnoamerykańskiego uskoku tektonicznego oraz pamiątek po gorączce złota z przełomu XIX i XX wieku. Najwyższym szczytem obszaru jest Cut Mountain – 1962 m.n.p.m. w górach Mertie.

Łączą się tu dwie rzeki Jukon i Charley. Wspólnie tworzą przepiękne krajobrazy.

Największą rzeką Alaski jest Jukon. Jej długość wynosi 3180 kilometrów. Największe natężenie przepływu występuje na wiosnę, kiedy to dochodzi do roztopień, a najmniejsze w zimie, kiedy grubość lodu dochodzi do 1,8 metra. W XIX wieku Jukon stał się ważnym szlakiem komunikacyjnym dla poszukiwaczy złota. Jej popularność nie zawdzięcza się ładnymi widokami lecz występującymi tu złożami okruchowymi złota. W przeciwieństwie do Jukonu, rzeka Charley jest niewielka, choć uważana za najpiękniejszą.

Wyżyna Środkowego Jukonu znajduje się w strefie kontynentalnej. Jest tu mało opadów, występują krótkie lata (po kilka tygodni) i długie zimy. Na obszarze żyje 886 gatunków roślin naczyniowych, a głównym lasem jest borealny las iglasty położony na 70% obszaru parku. Poza roślinnością żyje tu także 40 gatunków ssaków lądowych

i 169 gatunków ptaków (Booz 2012).

Od 2007 roku Narodowy Obszar Chroniony Yukon-Charley Rivers zachowuje tendencję spadkową. W latach 2005-2007 budził największe zainteresowanie. Odwiedziło go wówczas 11-12 tysięcy turystów. W 2014 roku było to już tylko 2329. Łącznie park odwiedziło 120 tysięcy osób.

3.14 NOATAK NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Daleko za kołem podbiegunowym i prawie całkowicie otoczone górami Baird

i De Long wchodzące w skład gór Brooksa rozciąga się Narodowa Ostoja Przyrody Noatak o powierzchni ponad 2,6 miliona hektarów chroniący najmniej zmienioną rzekę pod względem dorzeczy w Stanach Zjednoczonych. Znajduje się 16 kilometrów na północny wschód od miasta Kotzebue łącznie z Parkiem Narodowym Gates of the Arctic zawiera niemal cały przełom rzeki Noatak. Na południu ostoi rosną drzewa iglaste, a dalej na północ w stronę morza Beauforta ustępują one tundrze. Większość terytorium, 2,3 milionów hektarów to pustkowie. Rzeka Noatak o długości 637 kilometrów znajduje się w szerokiej i łagodnie opadającej dolinie. Teren na którym znajduje się rzeka jest wielki i niezalesiony co daje możliwość łatwego oglądania dzikiej zwierzyny. Przechodzą tędy liczne stada karibu liczące około 490 tysięcy. Żyją tu także niedźwiedzie, łosie, wilki, rysie i owce. Rzeka oferuje doskonałe warunki do łowienia ryb, kajakowania i fotografowania dzikiej przyrody. Celem powołania ostoi jest także ochrona zabytków archeologicznych i umożliwianie badań naukowych. Większość wiedzy o regionie pochodzi od ludności Inupiak oraz pracy archeologów, geologów i biologów. Pomimo pustynnego klimatu miejsce stało się domem dla ludzi przez przeszło 11 tysięcy lat (Bielak 2012).

3.15 ALASKA MARITIME NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Alaska Maritime została ustanowiony w celu ochrony ssaków, ptaków morskich i innych ptaków wędrownych oraz obszarów nadmorskich, na których ten ekosystem jest oparty. Zajmuje obszar ponad 1,3 milionów hektarów. Nie jest to spójny ląd, a składa się z tysięcy jego fragmentów oddalonych do nawet 3 tysięcy kilometrów. Znajduje się tu ponad 2500 skalistych wysp. Ostoja została założony w 1980 roku w wyniku połączenia się mniejszych obszarów, gdzie część z nich była już chroniona od 1909 roku Ukształtowanie powierzchni jest bardzo nierównomierne. Występują tu zarówno wulkany wznoszące się ponad 2700 m. n.p.m. jak i małe wyspy z piaszczystymi plażami.

Aleuty to łańcuch rozmieszczonych licznie wysp na długości około 1800 kilometrów. Najdalej na zachód znajduje się wyspa Attu, którą od kontynentalnej Rosji dzieli kilkaset kilometrów. Większość z wysp to stożki wulkaniczne w wodach oceanu. Żyje tu ponad 93 gatunki ryb morskich, głównie halibuty, dorsze, mintaje i łososie. Dzięki bogato występującemu pożywieniu występuje tu aż 28 gatunków ssaków morskich, m.in. płetwal, pływacz, humbak, wieloryb, kaszalot, delfin czy orka.

Prawdziwym ptasim rajem jest położona w zachodniej części Aleutów mała wyspa Buldir o powierzchni 40 kilometrów kwadratowych. Żyje tu prawie 3,5 miliona ptaków. Miesza się tu wiele gatunków, a ich głosy słychać przez cały dzień i noc. Podobnych wysp w okolicy jest całe mnóstwo. Obszar Aleutów charakteryzuje się dużą aktywnością wulkaniczną, przez co w wyniku trzęsień Ziemi niektóre wyspy zapadają się, a inne wręcz przeciwnie piętrzą się w górę. Najmłodszą wyspą jest Bogoslawa, która narodziła się w 1796 roku, której powierzchnia nieustannie ewoluuje.

Na północ od Aleut na Morzu Beringa znajduje się kilkanaście wysp także należących do ostoi Alaska Maritime: m.in. Wyspy Pribyłowa, Hagemeister, św. Mateusza. Tutaj większe znaczenie na piękno przyrody ma ukształtowanie dna morskiego. Poprzez silne prądy morskie, które wynoszą pokarmy z głębin oceanicznych region ten jest atrakcyjny dla żyjących tu ryb, ale również mięczaków czy skorupiaków.

Półwysep Alaska znajduje się w południowo-zachodniej części Alaski. Na południe od jego wybrzeża o długości 650 kilometrów znajduje się więcej niż 700 wysp. Większość z nich jest bardzo mała , co nie przeszkadza setkom tysięcy ptakom na zatrzymywaniu się. Naukowcy szacują, że w tej części ostoi żyje około 5 milionów ptaków morskich. Klimat jest podobny do tego z Aleutów. Występują bardzo silne wiatry nawet do 180 kilometrów na godzinę, częste sztormy i zachmurzone niebo i liczne opady deszczu. (Bielak 2012)

Kolejną częścią ostoi jest Zatoka Alaska znajdująca się dalej na wschód. Tu również występują liczne wyspy na długości 1300 kilometrów (www.nps.gov). Najgęściej zamieszkaną wyspą w tych okolicach jest porośnięta świerkowym lasem mała wyspa w odległości 10 kilometrów od wybrzeża – Saint Lazaria. Żyje tu 500 tysięcy ptaków co daje aż 2 ptaki na metr kwadratowy. Za dnia jest tu cisza, lecz gdy zapada zmrok wyspa ożywa. Pomimo, że większość ptaków poluje za dnia, to niektóre z nich czekają do nocy z obawy przed drapieżnikami, które na nie czyhają.

Morze Czukockie to ostatnia część, która wchodzi w skład ostoi Alaska Maritime. Większość położonych tu wysp znajduje się już za kołem podbiegunowym. Występują tu inne ptaki niż w zatoce Alaska czy na Aleutach. Panuje tutaj klimat subpolarny z niskimi temperaturami i małymi opadami deszczu. W okresie zimowym to prawdziwa pustynia. Wszystko pokrywa lód i zapada cisza, która potrwa aż do początku lipca.

W ostoi Alaska Maritime występuje największa różnorodność gatunkowa roślin spośród wszystkich tego typu obszarów Alaski. Rośnie tu kilka tysięcy gatunków roślin, głównie pochodzenia azjatyckiego. Na większości wysp nie rosną drzewa, tylko pokrywa je tundra. Krzewy ze względu na silne podmuchy wiatru nie są w stanie wzrosnąć wysoko, jedynie rozrastają się na boki. Obszar zamieszkuje 43 gatunki ssaków lądowych, m.in. niedźwiedź brunatny i czarny, renifer amerykański, wół piżmowy, owca Dalla, ryś kanadyjski, wilk alaskański, kuna i zając amerykański, a także 16 gatunków mniejszych gryzoni. Część z ssaków znalazło prosty sposób na zdobywanie pokarmu korzystając z okazji występowania tu licznej populacji ptaków. Zauważono, że niedźwiedzie usadawiają się nad urwiskami i rękami wyjmują jaja ptaków spod szczelin lub zapuszczają się na niższe półki skalne, gdzie pożywienia nigdy nie brakuje. Niedźwiedzie zdając sobie sprawę z ryzyka spadku przemieszczają się bardzo ostrożnie (Bielak 2012).

Według ornitologów na terenie całego ostoi żyje aż 40 milionów ptaków morskich, co daje 80% całej populacji Alaski i ponad połowę wszystkich ptaków morskich Ameryki Północnej. Gniazdują tu ptaki niespotykane nigdzie indziej

w Ameryce Północnej, np. słowik rubinowy, czernica, mewa śmieszka czy rybitwa aleucka (Booz 2000)



3.16 NOWITNA NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Nowitna zajmuje obszar prawie 850 tysięcy hektarów. Położony jest w centralnej Alasce, a jego głównym punktem jest dolina rzeki Nowitna. 88% ostoi zajmuje borealny las iglasty co stanowi najbardziej zalesiony obszar Alaski jak i jeden z największych zwartych obszarów leśnych na świecie. Ukształtowanie terenu ma charakter nizinny. Ze względu na chłodny klimat rosną tu głównie drzewa iglaste, które zazwyczaj są wysokie z rozległymi, acz płytkimi korzeniami. Żyją od 300 do 400 lat. Meandrująca rzeka Nowitna nadaje całemu obszarowi urok. Jej długość wynosi 455 kilometrów, a większość z niej znajduje się na terenie ostoi. Spośród kilku rzek przepływających przez ostoję to Nowitna jest najczystsza i przeźroczysta. Pozostałe są brudne w nienegatywnym tego słowa znaczeniu: transportują duże ilości osadów. Przed ujściem do Jukonu z rzeki tworzy się rozlewisko zajmujące 120 kilometrów kwadratowych. Powstaje tu 14 tysięcy jezior i oczek wodnych, jednak większość z nich jest bardzo mała. Na terenie ostoi Nowitna występuje 36 gatunków ssaków lądowych:

  • niedźwiedź brunatny,
  • niedźwiedź czarny,
  • łoś alaskański,
  • wilk alaskański,
  • renifer amerykański,
  • wół piżmowy,
  • lis pospolity,
  • kojot północny,
  • rosomak,
  • ryś kanadyjski,
  • urson,
  • bóbr kanadyjski,
  • wydra kanadyjska,
  • piżmak,
  • łasica,
  • gronostaj,
  • norka amerykańska,
  • zając amerykański,
  • kuna amerykańska,
  • suseł północny,
  • szybownica północna,
  • amerykańska wiewiórka północna,
  • świstak alaskański,

jak również 13 gatunków drobnych gryzoni , 21 gatunków ryb oraz 148 gatunków ptaków, które występują głównie nad akwenami wodnymi. Ze względu na duże obszary leśne żyje tu kilka gatunków dzięciołów oraz ptaki drapieżne takie jak sowy czy jastrzębie. Najbardziej tajemniczym zwierzęciem ostoi, a może nawet całej Alaski jest rosomak. Nawet bardzo doświadczeni traperzy żyjący w tych okolicach mają problemy go spotkać. Jest to średniej wielkości ssak z rodziny łasicowatych. Podobny jest do niedźwiedzia i łasicy zarazem. Posiada puszysty ogon a charakter odziedziczył po łasicy. Występują one jedynie na północnej półkuli Ziemi – na Alasce, Kanadzie, Skandynawii i Syberii. Szacuje się, że na terenie ostoi Nowitna żyje od 60 do 175 rosomaków. Światowa populacja kurczy się ze względu na coraz mniejsze występowanie dzikich i rozległych terenów (Bielak 2012).

3.17 YUKON FLATS NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Yukon Flats znajduje się w środkowo-wschodniej części Alaski wzdłuż koła podbiegunowego przy granicy z Kanadą. Zajmuje obszar 4,5 miliona hektarów. Głównym punktem ostoi są rozlewiska środkowej części Jukonu. W 1978 roku został tu założony pomnik narodowy, a dwa lata później ustanowiono Ostoję Przyrody mającą na celu ochronę terenów lęgowych ptactwa wędrownego. Większą część ostoi zajmują mokradła, a pozostałą część wyżyny i góry. Główną częścią tutejszego ekosystemu to akweny wodne, gdzie łączną długość ścieków wodnych wynosi 40 225 kilometrów, a liczba występujących jezior wynosi 20 tysięcy. Jukon w tym regionie płynie bardzo wolno, gdyż spadek zwierciadła wody wynosi 0,1%. Duże znaczenie dla ostoi ma klimat, gdyż kontynentalna część Alaski podatna jest na ekstremalne temperatury. Roczny opad deszczu wynosi 1,66 cm, a wahania temperatur są największe na świecie. Średnia temperatura latem wynosi 23 stopnie Celsjusza, a najwyższa zanotowana 38, natomiast w zimie -33 stopnie Celsjusza, a najniższa zanotowana -58. Ze względu na położenie terenu występują tu długotrwałe ciemności, a najkrótszy dzień w roku trwa nieco ponad dwie godziny. Tak trudne warunki bardzo utrudniają funkcjonowanie flory, choć właśnie dzięki temu ten region jest wyjątkowy. Poprzez występowanie wiecznej zmarzliny pozostająca woda z wiosennych roztopów nie wsiąka w głąb ziemi, tylko tworzy małe jeziorka. Poza rozlewiskami ważną część ostoi stanowią lasy iglaste złożone głównie ze świerka białego. Przy brzegu natomiast rosną przeważnie topole balsamiczne. Na terenie Ostoi Yukon Flats żyje 39 gatunków ssaków, 18 gatunków ryb i 157 gatunków ptaków, z czego największą grupę stanowią 24 gatunki kaczek. Poprzez wielką bioróżnorodność co roku odkrywa się tu nowe gatunki roślin (www.nps.gov).

3.18 BERING LAND BRIDGE NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Bering Land Bridge to Narodowa Ostoja Przyrody położona w północno-zachodniej części Alaski, zajmujący ponad milion hektarów, 1/5 półwyspu Seward. Tłem ostoi są płaskie równiny położone na morzem, pokryte tundrą, jeziorami

i lagunami. Oprócz tego występują tu również wyżyny. Rosną tu głównie trawy, turzyce, mchy i porosty. Występują tu trzy rodzaje tundry: podmokła, na której często występują mokradła, które nie są w stanie wsiąknąć głębiej, wilgotna i górska.

Ostoja znajduje się w strefie okołobiegunowej i panuje tu klimat subpolarny. Temperatura latem wynosi od 15 do 25 stopni Celsjusza, w głębi lądu dochodząc do nawet 35. Wówczas prawie nie występują noce. Natomiast temperatura zimą wynosi od -25 do -45 stopni Celsjusza. O tej porze roku dni są bardzo krótkie. Żyje tu 28 gatunków ssaków lądowych, 23 gatunki ryb oraz 170 gatunków ptaków, z czego 112 to wędrowne (www.nps.gov). Pomimo niewystępującego już pomostu Beringa wciąż można spotkać tu przylatujące ptaki z prawie wszystkich kontynentów. Pierwotnie zamieszkującym, najstarszym gatunkiem zamieszkującym te tereny jest wół piżmowy. Jako jeden z nielicznych zachował się z czasów epoki lodowcowej. Ma kudłate futro z charakterystycznymi po bokach frędzlami. Służą one do ochrony przed opadami deszczu bądź śniegu jak i silnym wiatrem. Przywędrowały z Syberii, aklimatyzując się w środowisku wśród mamutów i tygrysów szablozębnych. Obecnie żyją nie tylko na Alasce, lecz również w północnej Kanadzie, Rosji, Grenlandii i Skandynawii. Uważa się, że na całym świecie populacja wołów piżmowych wynosi 163 tysiące. Gdy zapadnie zima w przeciwieństwie do innych gatunków nie zapadają w sen ani nie migrują. Lubią przebywać cały rok w tej samej okolicy. Wełna pochodząca od tych ssaków uważana jest za najcieplejszą i najlżejszą na świecie. Mają bardzo dobrą taktykę w obliczu zagrożenia. Gdy zbliża się pojedynczy wilk tworzą pojedynczą linię obronną. W wypadku ataku całego stada formują krąg z głowami w stronę przeciwników. Wówczas drapieżnicy, którzy odważą się zaatakować otrzymują silne ciosy kopytami bądź rogami. Poza tym niektóre osobniki wybiegają i niespodziewanie atakują. W ten sposób oszczędzają energię, która w tych warunkach jest istotna i cenna (Booz 2000).

3.19 ALASKA PENINSULA NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Alaska Peninsula znajduje się w południowo-zachodniej Alasce. Rozciąga się wzdłuż wybrzeża półwyspu Alaska między Została założony w 1980 roku i zajmuje obszar 1,4 miliona hektarów. Jej celem jest:

  • ochrona niedźwiedzi brunatnych, karibu, łosi, ssaków morskich, ptactwa i ryb,
  • wypełnienie międzynarodowych zobowiązań traktatowych,
  • w odniesieniu do ryb, dzikich zwierząt i ich siedlisk,
  • zapewnienie tubylcom możliwości dalszego polowania,
  • zapewnienie w największym stopniu wysokiej jakości wody oraz jej niezbędnej ilości,

Zawiera liczne tereny podmokłe i stromą linię brzegową co zapewnia idealne schronienie dla ptaków wędrownych, w tym kaczek i gęsi. Jest to kraina wysokich gór, aktywnych wulkanów i szerokich dolin, a także fiordów, tundry oraz jezior powstałych dzięki obecności lodowca. Od strony zatoki Bristol występuje głównie płaska lub falista tundra, jeziora i tereny podmokłe. W głębi lądu położone są góry, natomiast od strony Pacyfiku piaszczysta plaża. Ostatni wulkan wybuchł tu w 1971 roku. Od 1993 do 1995 roku wulkan Veniaminoff wytworzył najszerszy krater polodowcowy w kraju. Głównym pożywieniem miejscowych zwierząt jest łosoś, który dostarcza wielu składników odżywczych. A tam gdzie łosoś tam też chętnie pojawiają się niedźwiedzie. Nie występuje tu jednak niedźwiedź czarny. Nad brzegiem występują wydry morskie, foki pospolite, lwy morskie i migrujące wieloryby. Ostoja Alaska Peninsula ma dużą różnorodność ptasich siedlisk i jest domem dla ponad 200 gatunków ptaków. (Bielak 2012)

3.20 BECHAROF NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Becharof posiada największe jezioro spośród wszystkich tego typu obszarów. Żyją w nim jedne z największych łososi czerwonych, które są podstawą lokalnej gospodarki. Ostoja chroni 468 tysięcy hektarów, obejmując czynny wulkan, wyjątkowe cechy geologiczne, i historyczne pozostałości. Wielkie jezioro Becharof zajmuje obszar ponad 1200 km2 i jest odległy pół godziny lotu od miejscowości King Salmon. Na Alasce tylko jezioro Iliamna jest większe. Co roku wychowuje się tu 6 milionów łososi czerwonych, które stanowią pożywienie dla tutejszych zwierząt, m.in. niedźwiedzi brunatnych, kormoranów, rybitw i orłów. Kilka miejsc nad jeziorem szczyci się wysokich zainteresowaniem wśród wędkarzy. Ostoja Becharof powstała w 1980 roku dzięki ustawie o ochronie przyrody obejmując obszar 203 tysięcy hektarów. Przyroda tu jest dość różnorodna i zawiera bogatą faunę i florę. Wschodnią granicę ostoi stanowi piaszczysta plaża i Ocean Spokojny, skaliste wybrzeża i strome klify. Latem skały są pełne tysięcy mew. Na północy znajdują się góry oddzielające ostoję od Parku Narodowego Katmai. Na zachodzie położone są góry Whale. Na południu znajduje się przylądek Unalishagvak, a wcześniej jezioro Becharof. Kanatak to historyczny szlak użytkowany od wieków do przemieszczania się pomiędzy Pacyfikiem a zatoką Bristol przy jeziorze Becharof. Wykopaliska archeologiczne sugerują, że pierwsi ludzie wędrowali tu 1900 lat temu. Pierwsi rosyjscy i amerykańscy badacze również korzystali z tego szlaku i osiedlali się na obu krańcach szlaku i przy jeziorze Ruth Lake. Wydobywanie ropy naftowej przyprowadziło setki nowych osadników do wsi Kanatak i wówczas zostały zbudowana pierwsza sieć drogowa. Kiedy ostatni mieszkańcy Kanatak wyjechali stąd w latach ’50 XX wieku, zaprzestano uczęszczania tym szlakiem. W przeciwieństwie do szlaków przy ośrodkach miejskich, Kanatak znajduje się w odległym i naturalnym środowisku. Do szlaku nie prowadzi żadna droga, a turyści są rzadkim zjawiskiem. Trudny dostęp, pogoda i ukształtowanie terenu czynią te miejsce wyjątkowym. Ze szlaku można ujrzeć wulkan Peulik, granicę ostoi z Parkiem Narodowym Katmai i pobliskie góry. Na szlaku można zaobserwować zmiany występujące w wegetacji roślin. Fotografowie chętnie przyjeżdżają w to miejsce, które podlega nieustającym zmianom. Ponadto zaobserwować można tu niedźwiedzia brunatnego, karibu, lisa, pardwy, świstaka, bobra, wiewiórkę i wydrę. Dla gości szlak zapewnia niezwykłe doświadczenia edukacyjne i wypoczynkowe. Oprócz lotu hydroplanem, turyści wybierają się do ostoi łodzią poprzez Wielki Strumień. Sprawia to, że nawet dotarcie drogą wodną nie jest łatwe (Bielak 2012).

3.21 INNOKO NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Innoko znajduje się w zachodniej Alasce i obejmuje obszar półtora miliona hektarów. To typowa głusza bez osad ludzkich, bez dróg i łatwego dostępu, a liczba odwiedzających turystów jest niewielka. Jednak patrząc od strony natury jest zupełnie odwrotnie. Latem jest tu mnóstwo całorocznych i migrujących zwierząt. Każdej wiosny i lata tysiące wodnych ptaków wychowuje tu swoje potomstwo. Jest to jeden z największych obszarów migracji ptactwa wodnego na Alasce. Ponadto łosie, ryby, niedźwiedzie, jagody i inne rośliny i zwierzęta dostarczają cennych zasobów potrzebnych do utrzymania tutejszego ekosystemu. Rzeka Jukon stanowi zachodnią granicę ostoi. Ostoja Innoko była jednym z kilku ustanowionych przez akt, który wszedł w życie 2 grudnia 1980 roku. Głównymi celami ostoi są:

  • ochrona populacji ryb, zwierząt i ich naturalnych siedlisk nie pomijając ptactwa wodnego, sokołów, niedźwiedzia czarnego, łosia i innych,
  • w celu wypełnienia międzynarodowych zobowiązań traktatowych w odniesieniu do ryb i dzikich zwierząt,
  • zapewnić możliwość korzystania z dobrodziejstw natury dla lokalnych społeczności,
  • utrzymać wysoką jakość wody i jej poziom,

Obszar, na którym znajduje się ostoja Innoko był i nadal jest miejscem bogatym w zasoby naturalne. Od wieków żyli tu Atabaskowie wzdłuż rzeki Innoko i Iditarod w wioskach takich jak Dementi, Dishkakat, Holikachuk i Old Shageluk. Budowali też obozowiska, w których obrabiali i przetwarzali ryby w zależności od pory roku. Nadal jest to praktykowane w rejonie. Jako myśliwi i zbieracze, rodziny Atabasków są uzależnione od zbierania roślin, polowania na zwierzęta i łowienia ryb. Wiosną zakładają obozy z których polują na ptactwo wodne oraz ssaki, dzięki którym oprócz pożywienia pozyskują skórę. Latem łowią ryby i zbierają owoce leśne: jagody, Rubus spectabilis, żurawinę, jeżyny i maliny, które stanowią ważną część ich diety. Te obozy letnie, zwane również obozami kajakowymi często znajdują się wzdłuż rzeki Jukon, gdzie populacja łososia jest największa. W 1840 roku rosyjscy badacze pod dowództwem porucznika Zagoskina udokumentowała istnienie wielu wsi wzdłuż rzeki Innoko. Niektóre z nich były prawdopodobnie sezonowymi obozowiskami. Na przełomie wieku XVIII i XIX Alaskę nawiedziła gorączka złota. W 1906 roku kilkoro poszukiwaczy odkryło złoto w strumieniu Ganes w górnej części rzeki Innoko. Wówczas w szybkim tempie powstało kilka miast w okolicy. Przykładem jest m.in. Ophir i McGrath, a w późniejszym okresie Flat, Dikeman i Iditarod. W latach 1908-1911 Alaskańska Komisja Drogowa budowała szlak pomiędzy miastem Seward na południu stanu a Nome na zachodzie. Skorzystały na tym miejscowości znajdujące się na szlaku. Duża jego część pokrywała się z trasami użytkowanymi od tysięcy lat przez rdzennych mieszkańców Alaski. Został nazwany Iditarod. Gorączka złota była krótkotrwała. Miasta takie jak Simels, Rennies Landing czy Dikeman zostały porzucone, a teraz stanowią punkty historyczne i kulturowe. W 1978 roku Kongres Stanów Zjednoczonych postanowił uznać Iditarod jako szlak historyczny (ang. National Historic Trail). Szlak ciągnie się przez 1500 kilometrów. Część szlaku łącząca Kaltag nad Jukonem z miasteczkami górniczymi Flat i Iditarod przechodzi przez ostoję Innoko. Istnieją także inne miejscowości górnicze, które są powiązane ze szlakiem Iditarod (Kraśko 2011).

3.22 KENAI NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodowa Ostoja Przyrody Kenai zajmuje obszar 776 tysięcy hektarów lądu i wód, którego celem jest ochrona ryb i dzikiej przyrody. Miejsce to słynie ze światowej sławy wędkarstwa, łowiectwa, turystyki, narciarstwa biegowego, kajakarstwa i kempingu. Przez wieki ludzie osiedlali się ze względu na zróżnicowanie przyrody, która tutaj występuje. Przed przybyciem tu europejczyków, w połowie siedemnastego stulecia większość zachodniej części półwyspu Kenai zostało zajęte przez Indian Atabasków, zwanymi Denaina. Denaina przybyli tu z regionu Upper Susitna River stopniowo wypierając ugruntowaną pozycję Eskimosów i ich kulturę. Denaina byli myśliwymi i zbieraczami. Większość ich wsi położonych było przy większych rzekach, gdzie był dostęp do drewna i ryb, które mogły być łowione przez całą zimę. Latem wybierali się w inne okolice, nad morze, jeziora i góry. Jedna z wiosek była położona w pobliżu ujścia rzeki Kenai przy jeziorze Skilak. Jak większość ostoi, w Kenai dozwolone są polowania. Jednak polowania na niedźwiedzie brunatne zostały zabronione ze względu na zmniejszenie się populacji o więcej niż 10%. Jest to jedyna ostoja na Alasce, w którym jest to zakazane. W rezerwacie żyje kilka gatunków dużych ssaków, w tym niedźwiedzie brunatne, czarne, owce Dalla, łosie, karibu, a także tysiące ptaków wędrownych i rodzimych. Występują tu liczne jeziora, a obszar ten jest popularnym miejscem dla wędkarzy ze względu na dużą populację łososia i pstrąga. Na terenie ostoi znajduje się kilka kempingów (Bielak 2012).

3.23 KOYUKUK NATIONAL WILDLIFE REFUGE

Narodową Ostoję Przyrody Koyukuk zamieszkuje wiele gatunków ptaków, ssaków i ryb z lasów pośród tamtejszej tajgi. Tysiące ptaków wodnych, głównie z rodziny kaczkowatych, takich jak: mareca, różaniec, ogorzałka, gęś białoczelna oraz bernikla kanadyjska. Strumienie i jeziora dają schronienie rybom, które stanowią utrzymanie dla lokalnej społeczności. Czawycza, Kiżucz i Keta, należące do rodziny łososiowatych migrują w górę rzeki Yukon, w tym dopływów rzeki Koyukuk. Drapieżne szczupaki spędzają tu całe życie. Okoliczne lasy i łąki są domem dla wielu północnych ssaków, od okazałego łosia do maleńkiej ryjówki. Na terenie ostoi występuje ponad 140 gatunków ptaków, 30 gatunków ssaków i 14 gatunków ryb (Bielak 2012).

ZAKOŃCZENIE

O powierzchni 1 518 769 kilometrów kwadratowych i prawie 20 stopni szerokości geograficznej od około 51 stopni N do 71 stopni N, zasięg Alaski jest dość rozległy. Biorąc pod uwagę duże różnice w szerokości geograficznej, parki narodowe różnią się nieco występującymi klimatami, zwłaszcza, gdy weźmiemy pod uwagę dnie i noce polarne.

W Parkach narodowych znajdujących się w południowo-wschodniej części Alaski ze względu na Ocean Spokojny występuje klimat wyraźnie morski. Różnice temperatur nie są duże, w zakresie od 8 do 16 stopni Celsjusza. Odczyty poniżej zera są rzadkością, podobnie jak wysokie odczyty latem.

Południowo-zachodnie parki mają klimat podobny do wybrzeża południowo-wschodniego, z tym, że częste opady nie są zbyt obfite. Ze względu na ocean, który łagodzi klimat trudno jest ustalić pory roku. Wiosna rozpoczyna się pod koniec maja lub na początku czerwca. Pełnia lata nadchodzi w sierpniu, a początek października należy już do jesieni. Mgła dość często występuje w okresie letnim. W okresie letnim ograniczona jest widoczność ze względu na opady śnieżne.

Południowo-centralny klimat jest już bardziej skomplikowany. Jego zachodnia i południowa część jest bardziej morska, natomiast północna i wschodnia jest kontynentalna. Jednak latem i zimą cały obszar jest pod wpływem jednego klimatu. W czerwcu i lipcu temperatura wzrasta pod wpływem napływu cieplejszego kontynentalnego powietrza, a pod koniec grudnia napływa czyste powietrze kontynentalne. Ważnym czynnikiem jest tu ukształtowanie terenu w tym regionie. Różnice pomiędzy porami roku są znaczące. Latem średnie temperatury wynoszą od 10 do 15 stopni. Rzadko się zdarza, aby temperatura dochodziła do 25 stopni. Większość część sierpnia jest pochmurno i pada deszcz.

Klimat parków narodowych w północnej części Alaski jest dużo chłodniejszy. Przez większą część roku temperatury pozostają poniżej zera stopni. Mrozy notowano w każdym miesiącu. Od kwietnia temperatury zaczynają rosnąć. Lipiec jest uważany za najcieplejszy miesiąc w roku. Wysokie odczyty 21 stopni Celsjusza lub więcej zdarzały się bardzo rzadko. Od drugiej połowy listopada do drugiej połowy stycznia słońce jest tu niewidoczne. Po tym czasie dzień wydłuża się o 9 minut każdego dnia. Na początku maja dzień trwa już całą dobę.

Większość odwiedzających parki narodowe zdaje sobie sprawę z tego, że klimat się zmienia. Niektóre lodowce, np. w Parku Narodowym Wrangell-St Elias doświadczyły dramatycznego ubytku w ciągu ostatniego stulecia. Pozostałe zaskakująco dobrze się trzymają.

Ekosystem Alaski będzie wciąż ulegał przemianom poprzez zmianę wegetacji roślin, odwilży lodowców i wiecznej zmarzliny i pożarom. Wpływ zmiany klimatu jest duży, choć interakcje biologiczno-fizyczne mogą być trudno zauważalne. Zmiana klimatu wpływa na warunki pogodowe, wysokość i terminy opadów deszczowych i śnieżnych, ale też na poziom wód, ich przepływ, migrację i nawyki żywieniowe zwierząt, częstotliwość oraz intensywność pożarów.

Ilustracja 6: topniejący lodowiec

źródło: focus.pl

Różnorodność, bezkresne przestrzenie i imponująca liczba żyjących tu ssaków

i ptaków przyciąga turystów z całego świata. Dla niektórych turystów Alaska jest pustynią, porównując ją do ich miejsca zamieszkania. Jest to być może już ostatni bastion naprawdę dzikiej przyrody na kontynencie północnoamerykańskim. Niewiele jest miejsc, gdzie można zobaczyć niedźwiedzie polarne, łosie, orły, wieloryby, wilki, orki, rysie i setki innych zwierząt w ich naturalnym środowisku.

Świat stał się kruchy. Już go nie zdobywamy lecz chronimy i opiekujemy się nim jak niemowlęciem (…) Wszyscy skrywamy osobisty stosunek do natury w naszych sercach i duszach” –cytat z serialu Przystanek Alaska. Dla jednych jest to miejsce odpoczynku, dla drugich zadumy a inni widzą w niej zyski. Zadaniem ludzi jest ochrona tego piękna przyrody, które pozostawimy dla przyszłych pokoleń.

BIBLIOGRAFIA

  1. Bogdan Rudnicki: Parki Narodowe USA, Warszawa 2007
  2. Denali National Park&Preserve
  3. Florian Plit: Geografia krajów Ameryki, Afryki i Oceanii, Rzeszów 1997
  4. Francesco Petretti: Cuda przyrody – Ameryka Północna, Warszawa 2008
  5. Froma Harrop. Federal lands don’t belong to the states. Seattle Times 2015
  6. Jacek Kociołek: Alaska, Nowy Sącz 2010
  7. Janet Marinelli, Francesca Lyman: Działania na rzecz ochrony środowiska w USA, Wiedeń 1992
  8. Juljan Rafalski: Lasy i leśnictwo w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, Warszawa 1926
  9. Mel White, Robert Earl Howells, Dan A. Nelson, Jeremy Schmidt, Joe Yogerst, Charles Kulander, Maryellen Duckett, George Fuller, Rachael Jackson, Karen Carmichael: Sekrety parków narodowych USA : przewodnik po mniej uczęszczanych szlakach, Warszawa 2014
  10. Patrick R. Booz: Królestwa zwierząt : ostoje dzikiej przyrody, Warszawa 2000
  11. Piotr Kraśko: Alaska, Warszawa 2011
  12. Samantha Cook, Greg Ward, Tim Perry: USA – część zachodnia, Bielsko Biała 2005
  13. Sebastian Bielak: Parki narodowe i rezerwaty Alaski : od Aleutów aż po bezdroża a Arktyki, Kraków 2012
  14. Susan Sommer: G’Day Alaska! International travelers flock to the 49th State. Alaska Business 2012
  15. Wiesław Maik: Ameryka Północna, Poznań 1998
  16. http://www.alaskageographic.org
  17. http://www.alaskaguideservices.com
  18. http://www.alaskatravel.com
  19. http://www.defenders.org
  20. http://www.fws.gov
  21. http://www.nps.gov
  22. http://www.history.state.gov
  23. http://www.travelalaska.com

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s